Tirzepatid

Tirzepatid nedir ve nasıl çalışır?

Tirzepatid, iki bağırsak hormonunu taklit eden uzun etkili bir peptittir: glukoza bağımlı insülinotropik polipeptid (GIP) ve glukagon benzeri peptid-1 (GLP-1). EMA ürün bilgisine göre GIP reseptöründeki etkisi doğal GIP’e benzer, GLP-1 reseptöründeki etkisi doğal GLP-1’den daha zayıftır. İki reseptör de pankreasın hormon salgılayan hücrelerinde ve beynin iştahı düzenleyen bölgelerinde bulunur. ^[3]

Kan şekerine etkisi birkaç yoldan gelir: insülin salgısını glukoza bağlı olarak artırır, insülin duyarlılığını iyileştirir, glukagonu azaltır ve mide boşalmasını geciktirir. Kiloya etkisi ise büyük ölçüde iştahın azalması ve tokluk hissinin artmasıyla açıklanır; ürün bilgisi kilo kaybının çoğunlukla yağ kütlesinden olduğunu belirtir. ^[3]

Türkiye KÜB’ü, molekülün albümine bağlanmasını sağlayan bir yağ asidi zinciri taşıdığını ve eliminasyon yarılanma ömrünün yaklaşık 5 gün olduğunu yazar; haftada bir uygulamanın gerekçesi budur. ^[1] GLP-1 sınıfının ortak özellikleri ve sınıftaki diğer ilaçlarla farklar genel rehberde ele alınıyor: GLP-1 agonistleri.

Mounjaro ve Zepbound aynı ilaç mı?

Etken madde aynıdır; ad, ülkeye ve ruhsatlı kullanıma göre değişir.

• ABD: Mounjaro, 10 yaş ve üzerinde tip 2 diyabette kan şekeri kontrolü ve yüksek riskli tip 2 diyabetli erişkinlerde majör kalp-damar olaylarını azaltma için ruhsatlıdır. ^[5] Zepbound ise obezitede ya da kiloyla ilişkili en az bir hastalığı olan fazla kilolu erişkinlerde kilo azaltma ve uzun süreli koruma ile obez erişkinlerde orta-ağır obstrüktif uyku apnesi tedavisi için ruhsatlıdır. ^[4]
• Avrupa Birliği: Mounjaro adı altında hem tip 2 diyabet (10 yaş ve üzeri) hem kilo yönetimi endikasyonu vardır; uyku apnesi ve kalp yetmezliği çalışmalarının sonuçları ürün bilgisinin 5.1 bölümünde yer alır. ^[3]
• Türkiye: Mounjaro adı altında erişkinlerde tip 2 diyabet ve kilo kontrolü endikasyonları vardır. ^[1]

Türkiye’de Mounjaro ruhsatlı mı?

TİTCK’nın Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’nde (16.10.2026) tirzepatid etken maddeli iki form yer alır: 2,5; 5; 7,5; 10; 12,5 ve 15 mg’lık tek dozluk 0,5 mL’lik enjeksiyonluk çözelti (ilk ruhsat tarihi 15.08.2024) ve aynı dozlarda 4 dozluk KwikPen kullanıma hazır kalem (ilk ruhsat tarihi 26.03.2025). ^[2]

KwikPen KÜB’üne göre (onay 06.03.2026) Mounjaro iki durumda endikedir: ^[1]

• Tip 2 diyabet: yeterince kontrol altına alınamayan erişkinlerde, diyet ve egzersize ek olarak; metforminin uygun olmadığı durumlarda tek başına ya da diğer diyabet ilaçlarına ek olarak. Türkiye KÜB’ü bu eklemeden DPP-4 inhibitörlerini ve diğer GLP-1 reseptör analoglarını hariç tutar.
• Vücut ağırlığı kontrolü: düşük kalorili diyet ve artırılmış fiziksel aktiviteye ek olarak, başlangıç BKİ’si 30 kg/m² ve üzerinde olan ya da 27–30 kg/m² arasında olup hipertansiyon, dislipidemi, obstrüktif uyku apnesi, kalp-damar hastalığı, prediyabet veya tip 2 diyabet gibi kiloyla ilişkili en az bir hastalığı bulunan erişkinlerde.

Türkiye KÜB’ü ile EMA ürün bilgisi arasında iki fark dikkat çeker. Birincisi, Türkiye KÜB’ü kendisinde ya da aile öyküsünde medüller tiroid karsinomu olan ve çoklu endokrin neoplazi tip 2 (MEN 2) sendromu olan hastalarda ilacı kontrendike sayar; EMA ürün bilgisinin kontrendikasyon bölümünde yalnızca aşırı duyarlılık yer alır. ^{[1] [3]} İkincisi, Türkiye KÜB’üne göre 18 yaş altında güvenlilik ve etkililik belirlenmemiştir; AB’de ise 10 yaş ve üzeri tip 2 diyabet endikasyonu vardır. İncelenen resmî belgelerde reçete türü belirtilmez; bu rehber o ayrımı yapmaz. SGK’nın 08.04.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan EK-4/A Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi’nde tirzepatid içeren ürün yer almaz. ^[15]

Kilo vermek için kullanımı endikasyon dışı mı?

Türkiye’de kilo kontrolü Mounjaro’nun ruhsatlı endikasyonlarından biridir; ancak bu endikasyon yukarıdaki BKİ ölçütlerine ve erişkin yaşa bağlıdır. ^[1] Bu ölçütlerin dışındaki kullanım, örneğin BKİ’si 27 kg/m²’nin altında olan birinde estetik amaçlı kilo verme ya da 18 yaş altında kilo tedavisi, KÜB’ün kapsamı dışındadır.

EMA, Haziran 2024’te GLP-1 reseptör agonistlerinin obezitesi olmayan ya da kiloyla ilişkili sağlık sorunu bulunmayan fazla kilolu kişilerde estetik kilo kaybı için kullanımının basında ve sosyal medyada sıkça anıldığını ve mevcut tedarik sıkıntılarını ağırlaştırdığını belirtti. Aynı açıklamaya göre yüksek talep suç faaliyetlerini çekmiş ve sahte ürün riskini artırmıştır. ^[14] Bu açıklama GLP-1 sınıfına genel olarak yöneliktir; o tarihteki tedarik önerileri Mounjaro’yu kapsamıyordu.

Tip 2 diyabette kan şekerini ne kadar düşürür?

EMA ürün bilgisine göre tirzepatid, beş randomize faz 3 çalışmada (SURPASS 1–5; toplam 6.263 hasta, 4.199’u tirzepatid kolunda) plasebo ya da aktif ilaçlarla (semaglutid, insülin degludek, insülin glarjin) karşılaştırıldı; tüm çalışmalarda HbA1c plaseboya veya karşılaştırma ilacına göre daha çok düştü. ^[3]

SURPASS-2’de bulantı tirzepatid kollarında %17–22, semaglutid kolunda %18; ciddi advers olaylar tirzepatid kollarında %5–7, semaglutid kolunda %3 bildirildi. Çalışmayı tirzepatidin üreticisi finanse etti. ^[7]

Obezitede ne kadar kilo kaybettirir?

Diyabeti olmayan erişkinlerde temel kanıt SURMOUNT-1’dir: BKİ’si 30 ve üzerinde ya da 27 ve üzerinde olup kiloyla ilişkili en az bir hastalığı bulunan 2.539 kişi, düşük kalorili diyet ve fiziksel aktivite danışmanlığına ek olarak 72 hafta tirzepatid (5, 10 veya 15 mg) ya da plasebo aldı. ^[8]

Ortalama değerler herkesin bu kadar kilo vereceği anlamına gelmez: SURMOUNT-1’de 15 mg kolunda bile katılımcıların yaklaşık onda biri %5’lik eşiğe ulaşmadı (%5 ve üzeri kayıp %91). Advers olaylar nedeniyle tedaviyi bırakma 5, 10 ve 15 mg’da %4,3, %7,1 ve %6,2; plaseboda %2,6 oldu. ^[8] EMA ürün bilgisine göre SURMOUNT-1’de prediyabetli 1.032 katılımcı 176 haftaya kadar izlendi; bu sürenin sonunda tip 2 diyabete ilerleme tirzepatid kollarında %1,2, plasebo kolunda %12,6 oldu. ^[3]

Semaglutidle doğrudan karşılaştırmada ne çıktı?

SURMOUNT-5, diyabeti olmayan 751 obez erişkinde tirzepatidin (tolere edilen en yüksek doz 10 veya 15 mg) semaglutidle (1,7 veya 2,4 mg) karşılaştırıldığı açık etiketli bir faz 3b çalışmadır. 72. haftada ortalama kilo değişimi tirzepatid ile −%20,2, semaglutid ile −%13,7; bel çevresindeki azalma 18,4 cm’ye karşı 13,0 cm oldu. ^[9] EMA ürün bilgisi aynı çalışma için farklı bir analizle −%21,6’ya karşı −%15,4 (fark −6,2 puan) verir. ^[3]

Bu tek bir çalışmadır, katılımcılar ve hekimler hangi ilacın verildiğini biliyordu ve çalışmayı tirzepatidin üreticisi finanse etti. ^[9] Semaglutidin kendi kanıtı ve güvenlik profili ayrı rehberde: Semaglutid.

Kalp, uyku apnesi ve kalp yetmezliği için kanıt var mı?

Bu üç alanda birer büyük çalışma vardır; düzenleyici kurumlar sonuçları farklı biçimde ürün bilgisine taşımıştır.

Kalp-damar olaylarını azaltır mı?

SURPASS-CVOT, tip 2 diyabeti ve aterosklerotik kalp-damar hastalığı olan 13.299 hastada tirzepatidi (15 mg’a kadar) dulaglutid 1,5 mg ile karşılaştırdı; dulaglutid kalp-damar olaylarını azalttığı gösterilmiş bir ilaçtır, yani karşılaştırma plaseboya değil etkin bir ilaca karşıdır. Kalp-damar ölümü, kalp krizi veya inme toplamı tirzepatid kolunda %12,2, dulaglutid kolunda %13,1 oldu (HR 0,92; %95,3 GA 0,83–1,01). Tirzepatidin dulaglutidden aşağı olmadığı (non-inferiority) gösterildi; üstünlük gösterilmedi (P = 0,09). ^[10]

Kurumlar bu sonucu farklı ele aldı. ABD’de Mounjaro etiketine yüksek riskli tip 2 diyabetli erişkinlerde majör kalp-damar olaylarını azaltma endikasyonu eklendi. ^[5] EMA ise Mounjaro’nun bu grupta ciddi kalp-damar olay riskini azalttığını kabul etti, ancak bu kullanımın zaten tip 2 diyabet endikasyonunun kapsamında olduğu gerekçesiyle ayrı bir endikasyon önermedi; verileri ürün bilgisine ekledi. ^[6] İncelenen Türkiye KÜB’ünde (06.03.2026) SURPASS-CVOT verisi yer almaz. ^[1]

Uyku apnesinde etkisi var mı?

SURMOUNT-OSA programındaki iki çalışmada orta-ağır obstrüktif uyku apnesi ve obezitesi olan 469 erişkin 52 hafta tirzepatid (10 veya 15 mg) ya da plasebo aldı; tip 2 diyabetliler alınmadı. Ürün bilgisine göre apne-hipopne indeksi (saatteki solunum durması ve azalması sayısı) pozitif hava yolu basıncı (PAP) kullanmayanlarda plaseboya göre saatte 22,5, PAP kullananlarda 24,4 olay daha fazla azaldı. EMA, ikinci çalışmanın PAP’a ek yarar hakkında sonuç çıkarmaya izin vermediğini, çünkü ölçümden 7 gün önce PAP’ın bırakıldığını not eder. ^[3] ABD’de Zepbound bu kullanım için ruhsatlıdır. ^[4]

Kalp yetmezliğinde ne biliniyor?

SUMMIT çalışmasında korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliği ve obezitesi olan 731 hasta, medyan 104 hafta izlendi. EMA ürün bilgisine göre kalp-damar ölümü veya kalp yetmezliği olayı tirzepatid kolunda %9,9, plasebo kolunda %15,3 oldu (HR 0,62; 0,41–0,95); fark kalp yetmezliği olaylarından geldi (HR 0,54), kalp-damar ölümünde azalma görülmedi (ürün bilgisinde %2,7’ye karşı %1,4; HR 1,99, 0,68–5,81). ^[3] Bu sonuç AB ürün bilgisinde yer alır; incelenen ABD etiketleri ve Türkiye KÜB’ü bu çalışmaya yer vermez. ^{[4] [1]}

Bırakınca kilo geri gelir mi?

Gelir; ne kadarının geleceği kişiden kişiye değişir. SURMOUNT-4’te 36 hafta açık etiketli tirzepatid alıp ortalama %20,9 kilo veren 670 katılımcı, ya tedaviye devam etmek ya da plaseboya geçmek üzere rastgele ayrıldı. Sonraki 52 haftada plaseboya geçenler ortalama %14,0 kilo aldı, devam edenler %5,5 daha verdi; kaybın en az %80’ini koruyanlar %89,5’e karşı %16,6 oldu. Plasebo grubu 88. haftada yine de başlangıç kilosunun ortalama %9,9 altındaydı. ^[11]

Ayrıntılı rehberMounjaro bırakınca ne olur? Kilo geri alımı ve bilinenler→

Mounjaro nasıl kullanılır? KÜB ne diyor?

Türkiye KÜB’ü tirzepatidin haftada bir, deri altına (karın, uyluk veya üst kol) uygulandığını; günün herhangi bir saatinde, yemekle ya da yemeksiz verilebildiğini belirtir. KÜB’e göre başlangıç dozu haftada bir 2,5 mg’dır ve 4 hafta sonra 5 mg’a çıkılır; gerekirse en az 4 hafta aralıkla 2,5 mg’lık artışlar yapılabilir, en yüksek doz haftada 15 mg’dır. ^[1] Bu bilgiler hekimler için yazılmış ürün bilgisidir; kişiye uygun dozu ve doz artışını hekim belirler. Atlanan doz kuralı, saklama koşulları ve formların farkı ayrı sayfada.

Ayrıntılı rehberMounjaro nasıl kullanılır? KÜB’e göre doz basamakları, saklama ve formlar→

Yan etkileri ve ciddi riskleri nelerdir?

Sindirim yan etkileri en sıktır. Diyabeti olmayan kişilerdeki kilo çalışmasında sindirim sistemi bozuklukları 5, 10 ve 15 mg’da %55,6, %60,8 ve %59,2; plaseboda %30,3 oldu. Bulantı, kusma ve ishal doz artırma döneminde daha sık görüldü ve zamanla azaldı. ^[1]

Ürün bilgilerinde öne çıkan ciddi riskler şunlardır:

• Tiroid C hücreli tümörler: Sıçanlarda tirzepatid tiroid C hücreli tümörlerine yol açtı; insanlarda medüller tiroid karsinomuna yol açıp açmadığı bilinmiyor. FDA bunu kutulu uyarı olarak verir. ^[4] Türkiye KÜB’ü kişisel ya da ailesel medüller tiroid karsinomu ve MEN 2’de kullanımı kontrendike sayar. ^[1]
• Akut pankreatit: Tirzepatid kullananlarda bildirilmiştir; pankreatit öyküsü olanlarda çalışılmamıştır. Şüphesinde ilaç kesilir, tanı doğrulanırsa yeniden başlanmaz. ^[1]
• Safra kesesi hastalığı: Kolelitiyazis ve kolesistit KÜB’de yaygın olmayan yan etkiler arasındadır; kilo çalışmalarında akut safra kesesi olayları kilo kaybıyla ilişkiliydi. ^[1]
• Hipoglisemi: Sülfonilüre veya insülinle birlikte kullanıldığında risk artar; KÜB bu ilaçların dozunun azaltılmasının düşünülebileceğini yazar. ^[1]
• Sıvı kaybı ve böbrek: Bulantı, kusma ve ishale bağlı sıvı kaybı akut böbrek yetmezliğine kadar böbrek fonksiyonunda kötüleşmeye yol açabilir; yaşlılarda özellikle önemlidir. ^[1]
• Anestezi sırasında aspirasyon: GLP-1 reseptör agonisti kullananlarda genel anestezi veya derin sedasyon sırasında akciğere aspirasyon olguları bildirilmiştir; mide boşalmasının gecikmesi işlem öncesi dikkate alınır. ^[1]

Sıklık tabloları, ilacı bırakma oranları, saç dökülmesi ve kas kaybı verileri yan etkiler sayfasında.

Ayrıntılı rehberMounjaro yan etkileri: sıklıklar, ciddi riskler ve bırakma oranları→

Kimlerde kullanılmaz ya da dikkat gerekir?

• Gebelik ve gebelik planı: Türkiye KÜB’ü gebelik kategorisini C olarak verir; hayvan çalışmaları üreme toksisitesi göstermiştir. Gebelikte ve doğum kontrolü kullanmayan doğurganlık çağındaki kadınlarda önerilmez; uzun yarılanma ömrü nedeniyle planlı gebelikten en az 1 ay önce kesilmesi gerekir. ^[1]
• Emzirme: Türkiye KÜB’üne göre anne sütüne geçip geçmediği bilinmez ve karar yarar-risk dengesine göre verilir. EMA’nın güncel ürün bilgisi ise tek 5 mg dozdan sonra sütte saptanamayan ya da çok düşük düzeyler bulunduğunu ve emzirme döneminde kullanımın düşünülebileceğini yazar. ^{[1] [3]}
• Ağızdan doğum kontrol hapları: Tek doz tirzepatid hapın kan düzeyini düşürdü. EMA ve Türkiye KÜB’ü bu azalmayı klinik açıdan anlamlı saymaz. FDA etiketi ise ağızdan hormonal kontraseptif kullananlara, tedavinin başlangıcından ve her doz artışından sonra 4 hafta boyunca ağızdan olmayan bir yönteme geçmeyi ya da bariyer yöntemi eklemeyi önerir. ^{[1] [4]}
• Diğer ağızdan ilaçlar: Mide boşalmasının gecikmesi ilaçların emilim hızını etkileyebilir; varfarin ve digoksin gibi dar terapötik aralıklı ilaçlarda özellikle başlangıçta ve doz artışlarında izlem önerilir. ^[1]
• Diyabetik retinopati ve ağır sindirim hastalığı: Türkiye KÜB’üne göre akut tedavi gerektiren retinopatide ve şiddetli gastroparezi dahil ağır sindirim hastalığında çalışılmamıştır; dikkatli kullanım önerilir. ^[1] EMA ürün bilgisi, kan şekerinin hızla düzelmesinin diyabetik retinopatide geçici kötüleşmeyle ilişkilendirildiğini ve retinopatisi olanların yakından izlenmesi gerektiğini yazar. ^[3]

Sahte, kaçak ve “magistral” tirzepatid neden risklidir?

EMA ve Avrupa ilaç otoritelerinin ortak açıklamasına göre (Eylül 2025) semaglutid, liraglutid ve tirzepatid diye pazarlanan yasa dışı ürünlerde keskin bir artış görüldü; bu ürünler çoğunlukla sahte internet siteleri ve sosyal medya üzerinden satılıyor, ruhsatsızdır ve kalite, güvenlik ve etkililik standartlarını karşılamaz. Açıklama, bu ürünlerin iddia edilen etken maddeyi hiç içermeyebileceğini ya da zararlı düzeyde başka maddeler içerebileceğini belirtir. ^[13]

Türkiye’de Erzurum İl Sağlık Müdürlüğü’nün eczacı odasına gönderdiği yazı (oda kayıt tarihi 20.05.2026), TİTCK’nın 14.05.2026 tarihli yazısına atıfla GLP-1 reseptör agonisti içeren ilaçlarda sahtelik şüphesi bildirimlerinin ciddi biçimde arttığını aktarır; eczane ve ecza deposu denetimlerinde Ozempic, Saxenda ve Wegovy kalemleri ile Mounjaro enjeksiyonluk çözeltinin yüksek sahtelik riski taşıdığı belirtilir. Yazı, internet üzerinden ilaç alınmaması ve İlaç Takip Sistemi’ne (İTS) kaydı yapılamayan ilaçların bulundurulmaması ve kullanılmaması gerektiğini vurgular. ^[16]

ABD’de ruhsatlı bir ilacın eczanelerde kopyasının hazırlanmasına (magistral üretim) getirilen yasal kısıtlamalar, ilaç FDA’nın kıtlık listesindeyken uygulanmaz. Tirzepatid bu listeye 15 Aralık 2022’de girdi ve 2 Ekim 2024’te listeden çıkarıldı. FDA bu kararı yeniden değerlendirdi ve 19 Aralık 2024 tarihli kararıyla kıtlığın sona erdiğini teyit etti ve bu tür üretim için 18 Şubat 2025 (eczaneler) ve 19 Mart 2025 (dış kaynaklı üretim tesisleri) tarihlerine kadar geçiş süresi tanıdı. FDA aynı belgede magistral ilaçların güvenlik, etkililik ve kalite açısından FDA’nın ruhsat öncesi incelemesinden geçmediğini vurgular. ^[12]

Bu rehber hiçbir ülkede ilacın nereden ya da nasıl bulunacağını ele almaz.

Bu rehberin sınırları

Bu sayfa tirzepatidin ne olduğunu, hangi durumlarda hangi kanıtın bulunduğunu ve resmî ürün bilgilerinin ne söylediğini özetler; kişiye özel doz ya da tedavi önermez. Çalışmalardaki dozlar çalışma koşullarının tarifidir. Burada anılan büyük çalışmaların tamamı ilacın üreticisi tarafından finanse edildi. İnsanda tiroid tümörü riski, 4 yılı aşan kullanım ve gebelik sonuçları hakkında veri sınırlıdır. Diyabeti, tiroid kanseri öyküsü, pankreatiti, safra kesesi hastalığı olanlar, hamile kalmayı planlayanlar ve düzenli ilaç kullananlar için tirzepatid hekim değerlendirmesi gerektiren bir ilaçtır.