B2 Vitamini (Riboflavin)

Riboflavin nedir ve vücutta ne yapar?

Riboflavin (B2 vitamini), iki ana koenzimin, flavin mononükleotid (FMN) ve flavin adenin dinükleotidin (FAD) temel bileşenidir. Bu koenzimler enerji üretiminde, hücre işlevi, büyüme ve gelişimde, yağ, ilaç ve steroid metabolizmasında rol oynar. NIH’ye göre triptofanın niasine dönüşümü FAD gerektirir, B6’nın koenzim biçimine dönüşümü ise FMN’ye bağlıdır; riboflavin ayrıca kandaki homosisteinin normal kalmasına yardımcı olur. ^[1] EFSA, FAD’ın folat döngüsündeki metilentetrahidrofolat redüktaz (MTHFR) enzimi için de gerekli olduğunu belirtir. ^[2]

Besinlerdeki riboflavinin %90’ından fazlası FAD veya FMN biçimindedir. NIH’ye göre vücut tek dozda 27 mg’ın ötesinde çok az riboflavin emer, karaciğer, kalp ve böbrekte yalnızca az miktar depolar; fazlası ya emilmez ya da idrarla atılır. Besinlerdeki FAD ve FMN’nin yaklaşık %95’i, öğün veya doz başına yaklaşık 27 mg’a kadar biyoyararlanımlıdır. Kalın bağırsak bakterileri de serbest riboflavin üretir. Riboflavin ışığa duyarlıdır; bu nedenle yenidoğan sarılığı veya cilt hastalıkları için uzun süreli ışık tedavisi eksikliğe yol açabilir. ^[1]

Günlük riboflavin ihtiyacı ne kadardır?

NIH’nin dayandığı ABD Gıda ve Beslenme Kurulu 19 yaş üstü yetişkinlerde RDA’yı erkekte 1,3 mg, kadında 1,1 mg olarak belirler; gebelikte 1,4 mg, emzirmede 1,6 mg’dır. ^[1] EFSA (2017) idrarla riboflavin atımının eğrisindeki dönüm noktasını biyobelirteç olarak kullanarak yetişkin ortalama gereksinimini (AR) 1,3 mg/gün, popülasyon referans alımını (PRI) 1,6 mg/gün olarak belirlemiştir; PRI, gereksinimin değişkenliğini, fiziksel aktiviteyi ve MTHFR 677TT genotipini hesaba katan %10 varyasyon katsayısıyla türetilmiştir. Gebelik ve emzirmede PRI sırasıyla 1,9 ve 2,0 mg/gündür. ^[2] Türkiye’de HSGM sitesinde yayımlanan 2008 tarihli kitap, riboflavin ihtiyacını her 1.000 kalori için 0,6 mg olarak verir. ^[8]

Bu üç değer farklı kurumlardan gelir ve ölçütleri aynı değildir: NIH RDA, EFSA PRI kullanır, Türkiye kaynağı enerji alımına bağlı bir ihtiyaç verir. NIH, 2003–2006 NHANES’e göre ABD nüfusunun %6’sından azının besin ve takviyelerle EAR’ın altında riboflavin aldığını aktarır. ^[1]

Hangi besinlerde riboflavin bulunur?

Riboflavin açısından zengin besinler yumurta, sakatat (böbrek ve karaciğer), yağsız et ve süttür. Ağırlıklı olarak besinlerdeki riboflavin FAD biçimindedir; yumurta ve sütte ağırlıklı biçim serbest riboflavindir. ABD’de ve birçok ülkede tahıllar ve tahıl ürünleri riboflavinle zenginleştirilir. ^[1]

Tablo NIH’nin ABD porsiyonlarına ve yetişkinler için 1,3 mg’lık ABD günlük değerine (DV) dayanır; %20 ve üzeri “yüksek kaynak” sayılır, dolayısıyla yumurta yüksek kaynak değildir. Haşlama suyuna geçen miktar, buğulama veya mikrodalga yöntemlerinin yaklaşık iki katıdır. ^[1] Türkiye’de HSGM sitesindeki kitap karaciğer, et, süt ve ürünleri, yumurta, peynir, balık, yeşil yapraklı sebzeler ve tahılları kaynak olarak sayar ve ışıkta bekletmeme, pişirme suyunun ve yoğurt suyunun dökülmemesi uyarısını içerir. ^[8]

Riboflavin eksikliği kimlerde görülür?

NIH’ye göre eksiklik (ariboflavinoz) ABD’de son derece nadirdir. Belirtiler cilt bozuklukları, ağız ve boğaz mukozasında kızarıklık ve ödem, ağız köşesi çatlakları (angular stomatit), dudak çatlağı (keiloz), saç kaybı, boğaz ağrısı, gözde kızarıklık ve kaşıntıdır; ağır ve uzun süreli eksiklikte anemi ve katarakt gelişebilir. Eksikliği olanlarda genellikle başka besin eksiklikleri de bulunduğundan belirtilerin bir kısmı onlardan kaynaklanabilir. Erken değişiklikler kolay geri döner, ancak katarakt gibi sonraki yapısal değişiklikleri takviyeler nadiren geri çevirir. ^[1]

Risk altındaki gruplar şunlardır: ^[1]

• Vejetaryen sporcular: Egzersiz riboflavin kullanan yolakları zorlar; Beslenme ve Diyetetik Akademisi, Kanada Diyetisyenleri ve Amerikan Spor Hekimliği Koleji bu grubun eksiklik riski taşıdığını belirtir. ^[1]
• Gebe ve emziren, et ve süt ürünlerini nadiren tüketen kadınlar: Gebelikte eksiklik preeklampsi riskini artırabilir. ^[1]
• Vegan beslenenler ve süt tüketimi az olanlar. ^[1]
• Riboflavin taşıyıcı eksikliği olanlar: SLC52A3 veya SLC52A2 genlerindeki mutasyonlara bağlı nadir nörolojik hastalıkta yüksek doz riboflavin, özellikle belirtilerden kısa süre sonra başlanırsa, yaşam kurtarıcı olabilir. ^[1]

Durum belirleme: NIH’ye göre riboflavin durumu sağlıklı kişilerde rutin ölçülmez. Eritrosit glutatyon redüktaz aktivasyon katsayısı (EGRAC) 1,2 ve altı genellikle yeterli, 1,2–1,4 sınırda eksik, 1,4’ün üzeri eksik olarak yorumlanır; ancak uygun eşik değerleri belirsizdir ve glukoz-6-fosfat dehidrojenaz eksikliği olanlarda kullanılamaz. İdrarla 24 saatlik atım yetişkinde en az 120 µg/gün ise yeterli, 40 µg/günün altında ise eksiklik göstergesidir. ^[1] EFSA ise EGRAC’ın yararlı bir biyobelirteç olduğunu ve 1,3 ve altının tüm nüfus gruplarında yeterli durumu gösterdiğini belirtir; ancak EGRAC verisini tek başına referans değer türetmek için yeterli bulmaz. Eşik NIH’de 1,2, EFSA’da 1,3’tür. ^[2]

Riboflavin migrene iyi gelir mi?

Mitokondriyal işlev bozukluğunun bazı migren türlerinde rol oynadığı düşünülür ve riboflavin mitokondri işlevi için gerekli olduğundan araştırılmıştır. ^[1]

Yetişkinler: Schoenen ve ark.‘nın 1998 tarihli randomize çalışmasında 55 migrenli hastaya 3 ay boyunca günde 400 mg riboflavin veya plasebo verildi. Niyet-tedavi analizinde atak sıklığı (p=0,005) ve baş ağrılı gün sayısı (p=0,012) azaldı; baş ağrılı günlerde en az %50 iyileşen “yanıtlayıcı” oranı plasebo grubunda %15, riboflavin grubunda %59 idi (p=0,002; tedavi için gereken sayı 2,3). Üç hafif advers olay görüldü: ikisi riboflavin grubunda (ishal, poliüri). ^[3] Chen ve ark.‘nın 2022 meta-analizi, sekiz RCT ve bir kontrollü klinik çalışmayı (toplam 673 kişi) birleştirerek B2 takviyesinin migren günlerini (p=0,005; I²=%89), süresini (p=0,003), sıklığını (p=0,001; I²=%65) ve ağrı skorunu (p=0,015; I²=%84) anlamlı azalttığını bildirdi; çalışmalar arasındaki yüksek farklılık sonucun kesinliğini sınırlar. ^[5]

Kılavuzlar: AAN ve AHS’nin 2012 kılavuz güncellemesi, 49 sınıf I/II makaleden 15’ini tamamlayıcı tedavilere ayırdı ve riboflavin ile magnezyumu “olasılıkla etkili” (B düzeyi) saydı. ^[6] AAN/AHS 2012 kılavuzu 16 Eylül 2015’te butterbur güvenliği nedeniyle kaldırıldı; AAN artık bu kılavuzun önerilerini desteklemiyor. Bu durum riboflavin veya magnezyumun etkisiz ya da zararlı olduğunu göstermez; eski kılavuz güncel öneri gibi sunulmamalıdır. NIH, AAN ve AHS’nin riboflavinin migren önlemede olasılıkla etkili olduğu sonucuna vardığını ve bu amaçla sunulmasını önerdiğini aktarır; Kanada Baş Ağrısı Derneği’nin de bir doz önerdiğini, ancak destekleyen kanıtın düşük kaliteli olduğunu ve yan etkilerin (idrar renginin değişmesi gibi) asgari olduğunu belirttiğini yazar. ^[1] Bu kılavuz düzeyleri kesin değil, sınırlı kaliteli kanıtı yansıtır; kullanım ve doz kararı hekime aittir.

Çocuklar: MacLennan ve ark.‘nın çift kör RCT’sinde 48 çocuğa günde 200 mg riboflavin veya plasebo verildi; ağrı ataklarında en az %50 azalma riboflavinde 12/27, plasebo grubunda 14/21 çocukta görüldü (p=0,125) ve birincil ya da ikincil sonuçlarda fark çıkmadı; yüksek plasebo yanıtı dikkat çekti. ^[4] NIH, 50–200 mg/gün riboflavinin plaseboya göre migren sayısını veya şiddetini azaltmadığı iki küçük randomize çalışmayı aktarır; buna karşılık İtalya’da 41 çocuklu geriye dönük bir çalışmada atak sıklığı azalmıştır (kontrol grubu yok). ^[1]

MTHFR 677TT genotipi ve tansiyon ilişkisi nedir?

FAD, MTHFR enziminin kofaktörüdür ve MTHFR 677C→T polimorfizminde TT genotipi riboflavin durumuna duyarlıdır; EFSA PRI’yi türetirken bu genotipi hesaba katmıştır. ^[2] Wilson ve ark. tedavi edilen 1.427 hipertansif hastadan (belirgin kalp-damar hastalığı olmayan) MTHFR 677TT genotipli 157’sini belirledi; 91’i çalışmaya katıldı ve 16 hafta boyunca günde 1,6 mg riboflavin veya plasebo aldı. Sistolik tansiyonda 5,6±2,6 mmHg tedavi etkisi bulundu (p=0,033); diyastolik etki anlamlı değildi (p=0,291). Sonuç yalnızca bu genotipe sahip ve ilaç tedavisi görenler için geçerlidir ve tek bir randomize çalışmaya dayanır. ^[7]

2025 Cochrane derlemesi toplam 374 katılımcılı dört randomize çalışmayı değerlendirdi; üçünün genel yanlılık riski yüksekti. Sistolik ve diyastolik tansiyon üzerindeki etki çok belirsiz bulundu. Bu sentez, yukarıdaki tek genotip çalışmasının olumlu sonucunun genel bir tansiyon düşürme etkisi olarak yorumlanmaması gerektiğini gösterir. ^[10]

Gebelik ve emzirmede riboflavin

NIH’ye göre et veya süt ürünlerini nadiren tüketen gebe ve emziren kadınlarda eksiklik hem anne hem bebek için olumsuz sonuçlar doğurabilir ve gebelikte eksiklik preeklampsi riskini artırabilir. Gebelikte riboflavin takviyesinin yararına dair sınırlı kanıt hem gelişmiş hem gelişmekte olan ülkelerde karışıktır. Gebelikte alım bebeğin doğum ağırlığı ve boyuyla olumlu ilişkilidir; günde 1,2 mg’ın altında alan annelerin bebeklerinde eksiklik ve bazı doğum kusurları (kalpte çıkış yolu defektleri gibi) riski yüksektir, ancak anne alımı ile yarık dudak-damak riski arasında ilişki yoktur. ^[1] Bunlar ilişki verileridir ve takviyenin sonucu değiştirdiğini göstermez.

Riboflavin kanseri önler mi?

NIH’ye göre veriler sınırlı ve karışıktır. Melbourne Collaborative Cohort Study’de (41.514 kişi, ortalama 15 yıl) beşte birlik dilimler arasında diyet riboflavini ile akciğer kanseri riski arasında yalnızca halen sigara içenlerde anlamlı ters ilişki bulundu. EPIC’te (385.747 kişi, 12 yıla kadar) kolorektal kanserle ilişki yoktu; Kanada Ulusal Meme Taraması Çalışması’nda (89.835 kadın) akciğer kanseriyle ilişki yoktu; Women’s Health Initiative gözlemsel çalışmasında (88.045 menopoz sonrası kadın) toplam riboflavin alımı daha düşük kolorektal kanser riskiyle ilişkiliydi. ^[1] Bu çalışmalar gözlemseldir; ek riboflavinin kanser riskini değiştirdiği gösterilmemiştir.

Riboflavin güvenliği ve etkileşimler

NIH’ye göre besinlerden alınan riboflavinin RDA’nın çok katı olması bile gözlenebilir toksisite yapmaz; çözünürlüğü ve emilim kapasitesi sınırlıdır. En az 3 ay boyunca günde 400 mg’a ilişkin advers etki bildirilmediğinden Gıda ve Beslenme Kurulu üst sınır (UL) belirlememiştir; ancak kurul, sınırlı verinin yüksek alımın etkisiz olduğu anlamına gelmediğini belirterek aşırı miktarlara karşı dikkat çağrısı yapar. NIH riboflavinin klinik olarak anlamlı bilinen bir ilaç etkileşimi olmadığını yazar. ^[1] Riboflavin sarı ve doğal olarak floresan bir vitamindir; NIH, Kanada Baş Ağrısı Derneği’nin kılavuzunda yan etki örneği olarak idrar renginin değişmesinin anıldığını aktarır. ^[1]

Türkiye’de riboflavin hangi statüde?

Takviye olarak riboflavin, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (2013/49) kapsamındadır. Değişiklikleri işlenmiş güncel metne göre Tebliğ, vitamin ve minerallerin yalnızca Ek-1’de yer alanlarının Ek-2’de belirtilen formlarda kullanılmasını, günlük azami limitlerin Ek-3’e uygun olmasını şart koşar, etiket ve reklamda hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliği bildiren ifadelere izin vermez ve 2 yaşın altındaki bebek ve küçük çocuklar için takviye edici gıda üretimini ve piyasaya arzını yasaklar (21.11.2015 değişikliğinden önce bu sınır 4 yaştı); 2–4 yaş grubuna yönelik ürünleri Bakanlık ayrıca değerlendirir. ^[9] Migren gibi bir durum için bir takviyenin tedavi edici olarak sunulması bu çerçevede etiket ve reklamda yer alamaz.

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar

Bu rehber kişisel doz önermez; migren için yüksek doz riboflavin, gebelik ve düzenli ilaç kullanımı hekimle değerlendirilir.

19 Ekim 2026 düzeltmesi

Tansiyon değerlendirmesine 2025 Cochrane sentezi eklendi; 2012 migren kılavuzunun kaldırılma durumu gövde, kart, tablo ve SSS’de açıklandı.