Tesamorelin

Tesamorelin nedir?

Tesamorelin, insan GHRH’sinin 44 amino asitlik dizisine, GHRH(1-44), dayanan sentetik bir analogdur. ^[3] Molekülün başlangıç ucuna eklenen heksenoil grubu yıkıma karşı dayanıklılığı artırır; 2026 tarihli bir derleme yarı ömrünü yaklaşık 26–38 dakika olarak verir. ^[9] İlaç hipofizden büyüme hormonu salgısını uyarır ve kanda IGF-1 düzeyini yükseltir. ^[1]

EMA’nın özetine göre büyüme hormonu yağ dokusunun oluşumu ve yıkımının düzenlenmesinde rol oynar; tesamorelinin de büyüme hormonu salgısı üzerinden HIV’li lipodistrofi hastalarında karın içi yağın yıkımını artırması beklenir. ^[5] Lipodistrofi, HIV ile yaşayan bazı kişilerde vücut yağının dağılımının değişmesidir: bazı bölgelerde yağ kaybolur, bazen karın içinde aşırı yağ birikir. ^[5]

Aynı yoldan etki eden, ruhsatı geri çekilmiş daha kısa bir GHRH analoğu olan sermorelin ve uzun etkili ruhsatsız analog CJC-1295 ayrı rehberlerde ele alınıyor: Sermorelin, CJC-1295.

Ruhsatlı kullanım: HIV’e bağlı lipodistrofi

FDA etiketinin endikasyonu tek cümledir: HIV ile enfekte, lipodistrofisi olan yetişkin hastalarda karın bölgesindeki fazla yağın azaltılması. Etiket aynı bölümde üç kullanım sınırı sayar: ^[1]

• Uzun dönem kalp-damar güvenliği belirlenmemiştir; karın içi yağı azalmayan hastalarda tedaviye devam etmenin yararı ve riski yeniden değerlendirilmelidir.
• Kilo yönetimi için endikasyonu yoktur, çünkü kilo açısından nötr bir etkisi vardır.
• HIV ilaçlarına uyumu artırdığını destekleyen veri yoktur.

İlk ABD onayı 2010 tarihlidir; Mart 2025’te farklı güçte yeni bir formülasyon onaylanmıştır. ^[1] Kanada’da Health Canada 29 Nisan 2014’te ruhsat verdi (ilaç kimlik numaraları 2022 ve 2023’te iptal edildi); endikasyon, bel çevresi erkekte ≥95 cm, kadında ≥94 cm olan ve bilgisayarlı tomografide (BT) karın içi yağ alanı 130 cm²’nin üzerinde ölçülen, HIV tedavisi almış yetişkin lipodistrofi hastalarıyla sınırlıdır. ^[6]

Faz 3 çalışmalar ne gösterdi?

Ruhsatın dayanağı, 18–65 yaş, bel çevresi ve bel-kalça oranı yüksek, açlık kan şekeri 150 mg/dL’nin altında olan ve en az 8 haftadır sabit HIV tedavisi alan hastalarda yapılan iki çok merkezli, çift kör, plasebo kontrollü çalışmadır. Tip 1 ya da ilaç kullanan tip 2 diyabeti, kanser öyküsü ya da hipofiz yetmezliği olanlar alınmadı. ^[1]

Kaynak: FDA etiketi, tedaviye niyet analizi. ^[1] İlk çalışmanın NEJM yayınında karın içi yağ tesamorelin grubunda %15,2 azaldı, plasebo grubunda %5,0 arttı; trigliseritler 50 mg/dL düştü, plaseboda 9 mg/dL arttı. Advers olay sıklığı gruplar arasında anlamlı farklı değildi, ancak advers olay nedeniyle çalışmayı bırakan hasta tesamorelin grubunda daha fazlaydı. ^[2] İki çalışmanın birleşik analizinde (806 kişi) deri altı karın yağı anlamlı değişmedi; tedavi etkisi trigliseritte %−12,3, total/HDL kolesterol oranında %−7,2 idi ve hastaların karın görünümüyle ilgili sıkıntısı azaldı. ^[3] Health Canada’nın karar özeti ise kan yağı sonuçlarının iki ana çalışma arasında tutarsız olduğunu, çalışmalardan birinde hiçbir kan yağı sonucunun plasebodan anlamlı farklı olmadığını yazar. ^[6] 2026 tarihli, beş RCT’yi içeren bir meta-analiz karın içi yağda ortalama −27,71 cm² (GA −38,37 ila −17,06) fark buldu; deri altı yağ ve beden kütle indeksinde anlamlı azalma yoktu (özette her sonuç için kaç çalışmanın birleştirildiği verilmez). ^[4]

İlaç bırakılınca ne oluyor? 26. haftada tesamorelin grubundakiler yeniden randomize edildi. Plaseboya geçenlerde karın içi yağ sonraki 26 haftada Çalışma 1’de 25 cm² (%22), Çalışma 2’de 24 cm² (%16) arttı; tesamorelinle devam edenlerde değişim 3 cm² ve −11 cm² idi. ^[1] Yani etki ilaç sürdükçe sürer.

Karın içi yağ bir ara sonlanımdır (BT ile ölçülen bir görüntüleme değeri); bu sonuçların klinik anlamı düzenleyiciler arasında farklı değerlendirildi. Health Canada’nın karar özetine göre ana çalışmalarda karın içi yağda en az %8’lik azalma klinik olarak anlamlı kabul edildi; özet bu eşiğin 2005’te sanayi, akademi ve düzenleyicilerin katıldığı bir lipodistrofi forumunda belirlenmiş keyfî bir değer olduğunu da not eder. Aynı özete göre Health Canada’nın inceleme birimi, azalmanın örneğin kalp-damar riski açısından hangi klinik yararı sağladığının belirsiz olduğunu yazdı ve başvuruya önce olumsuz yanıt verdi; ruhsat, dış uzmanlardan oluşan bir yeniden değerlendirme panelinin görüşü ve IGF-1 izlemine dair önlemlerin ardından verildi. ^[6] EMA komitesi de azalmanın hastalar için gerçek bir sağlık yararı açısından anlamlı olduğunun gösterilmediğini yazdı. ^[5]

Avrupa neden onaylamadı?

Başvuru sahibi şirket 21 Haziran 2012’de pazarlama izni başvurusunu geri çektiğini EMA’nın beşeri ilaçlar komitesine (CHMP) bildirdi. EMA’nın özetine göre komite o tarihte, 816 hastalık iki ana çalışmaya dayanarak, ilacın onaylanamayacağı yönünde ön görüşteydi: ^[5]

• Klinik pratikte lipodistrofiye bağlı karın yağını obeziteye bağlı yağdan ayırmak zor olacaktı; kullanımı 130 cm² üzerindeki karın içi yağla sınırlama önerisini destekleyen kanıt yeterli bulunmadı.
• Karın içi yağdaki azalmanın hastalar için klinik olarak anlamlı bir sağlık yararı gösterilmemişti.
• Çalışmalardaki hastalar, ortalama beden kütle indeksi ve karın yağı daha düşük olan Avrupalı HIV hastalarını temsil etmiyordu.
• Hastaların önemli bir kısmında IGF-1 yükseliyordu; yüksek IGF-1 kanser riski artışı ve diyabete bağlı göz hastalığının kötüleşmesiyle ilişkili olabileceğinden komite bunu önemli bir güvenlik kaygısı saydı.
• Tedavinin uzun süreli olması beklenirken uzun dönem güvenlik verisi sunulmamıştı.

Şirketin geri çekme mektubundaki gerekçe de komitenin olumlu bir yarar-risk sonucuna ulaşamamasıydı. ^[5] Bu bir resmî ret kararı değil, komitenin olumsuz ön görüşü sırasında yapılmış bir geri çekmedir; sonuçta Avrupa Birliği’nde ruhsatlı tesamorelin yoktur.

Ruhsat dışı alanlarda ne çalışıldı?

Karaciğer yağlanması

ABD’de iki merkezde yapılan, NIH tarafından finanse edilen randomize, çift kör çalışmaya karaciğer yağ oranı en az %5 olan 61 HIV’li hasta alındı (30 tesamorelin, 30 plasebo). 12 ayda karaciğer yağ oranındaki azalma plaseboya göre mutlak −4,1 puan (GA −7,6 ila −0,7; p=0,018), başlangıca göre göreli %−37 idi; karaciğer yağı %5’in altına inen hasta oranı %35 ve %4’tü. Açlık kan şekeri ve HbA1c gruplar arasında farklı değildi; tesamorelin grubunda enjeksiyon yeri şikâyeti daha sıktı. Yazarlar uzun dönem karaciğer dokusu sonuçları için yeni çalışmalar gerektiğini belirtir. ^[7] Bu, HIV’i olmayan karaciğer yağlanması hastaları için bir kanıt değildir.

Bilişsel işlev (Baker 2012)

Seattle’da yapılan randomize, çift kör, plasebo kontrollü çalışmaya 55–87 yaş arası 152 yetişkin katıldı (66’sında hafif bilişsel bozukluk vardı); 137 kişi çalışmayı tamamladı. Katılımcılar 20 hafta boyunca her gece tesamorelin ya da plasebo kullandı. ^[8]

• Tedaviye niyet analizinde bileşik bilişsel skorda olumlu etki bulundu (p=0,03); etki hafif bilişsel bozukluğu olanlarda ve sağlıklı yaşlılarda benzerdi. Çalışmayı tamamlayanlarda etki daha belirgindi (p=0,002).
• Yürütücü işlevde iyileşme vardı (p=0,005); sözel bellekteki fark yalnızca eğilim düzeyindeydi (p=0,08).
• IGF-1 %117 arttı ve fizyolojik aralıkta kaldı; vücut yağ yüzdesi %7,4 azaldı. Hafif bilişsel bozukluğu olanlarda açlık insülini normal sınırlar içinde %35 arttı.
• Advers olaylar hafifti, ancak tesamorelin grubunda %68, plasebo grubunda %36 kişi tarafından bildirildi.

Çalışma NIH/Ulusal Yaşlanma Enstitüsü ve ABD Gaziler Bakanlığı tarafından desteklendi; ilaç ve plasebo üretici şirket tarafından ücretsiz sağlandı. ^[8] Tek bir orta büyüklükte çalışmadır; yazarlar daha uzun süreli çalışmalar gerektiğini yazar ve bulgu demans önleme ya da tedavisi anlamına gelmez. ^[8]

Kilo verme, kas, performans ve yaşlanma karşıtı kullanım

FDA etiketi tesamorelinin kilo yönetimi için endike olmadığını ve kilo açısından nötr etkisi olduğunu açıkça yazar; faz 3 çalışmalarda 26 haftalık kilo farkı plaseboyla anlamlı değildi. ^[1] Spor ve “biohacking” çevrelerinde tesamorelin vücut kompozisyonunu iyileştirme, “toparlanma”, iltihap azaltma ya da doku iyileşmesi amaçlarıyla anılır. 2026 derlemesi bu iddiaların RCT’lerin ölçtüğü sonuçların ötesine geçtiğini, yerleşik klinik etkiler olarak değil pazarlama anlatıları olarak ele alınması gerektiğini ve tesamorelin çalışmalarının kas büyümesi ya da sportif amaçlara genellenmemesi gerektiğini yazar. ^[9]

Bu kullanımlar ruhsat dışıdır. İnternetten “araştırma amaçlı” olarak satılan tesamorelin ise ruhsatlı ilaçla aynı ürün değildir: FDA, Ağustos 2026 tarihli bir uyarı mektubunda böyle satılan tesamorelini onaysız yeni ilaç olarak nitelendirdi. Mektuba göre etiketlerdeki “yalnızca araştırma amaçlıdır” ve “insan tüketimi için değildir” ifadelerine rağmen internet sitesindeki beyanlar ürünlerin insanda kullanım amacıyla satıldığını gösteriyordu; FDA, enjeksiyonluk ürünlerin vücudun toksinlere ve mikroorganizmalara karşı bazı temel savunmalarını atladığı için ciddi zarar riski taşıdığını vurguladı. ^[10] Bu etiketin anlamı ayrı bir rehberde: Araştırma peptidi ne demek?

Riskleri neler?

FDA etiketi, ruhsatlı kullanımda şu riskleri sıralar: ^[1]

• Kontrendikasyonlar: hipotalamus-hipofiz ekseni bozukluğu, aktif kanser, tesamoreline ya da yardımcı maddelere aşırı duyarlılık ve gebelik.
• Kanser: önceden var olan kanserin tedavisi tamamlanmış ve hastalık inaktif olmalıdır; nüks belirtisinde ilaç kesilir.
• IGF-1 yüksekliği: 26 hafta kullananların %47’sinde IGF-1 2 standart sapma skorunun (SDS), %36’sında 3 SDS’nin üzerindeydi; 52 hafta kullananlarda oranlar %34 ve %23’tü. Uzun süreli IGF-1 yüksekliğinin etkileri bilinmemektedir.
• Kan şekeri: 26. haftada HbA1c’si %6,5 ve üzerine çıkanların oranı tesamorelinde %5, plaseboda %1’di; diyabet (HbA1c ≥%6,5) gelişme riski plaseboya göre daha yüksekti (etiketteki tedaviye niyet “hazard odds ratio” değeri 3,3; GA 1,4 ila 9,6). Diyabeti olanlarda retinopati açısından izlem önerilir.
• Sıvı tutulması: ödem, eklem ağrısı ve karpal tünel sendromu görülebilir.
• Aşırı duyarlılık ve enjeksiyon yeri tepkileri: aşırı duyarlılık tepkileri hastaların %4’ünde görüldü; enjeksiyon yeri tepkileri ilk 26 haftada %25 ve plaseboda %14’tü.
• Ağır hastalık: büyüme hormonunun farmakolojik miktarlarıyla akut kritik hastalarda ölüm artışı bildirildiğinden kritik hastalarda ilacın kesilmesi değerlendirilir.

En sık advers etkiler (%5’in üzerinde) eklem ağrısı, enjeksiyon yerinde kızarıklık ve kaşıntı, kol-bacak ağrısı, periferik ödem ve kas ağrısıdır. Hastaların yaklaşık yarısında ilaca karşı antikor gelişti; antikoru olan ve olmayanlarda karın içi yağ ve IGF-1 yanıtı benzerdi. ^[1] Meta-analiz de eklem ve kas ağrısı, karıncalanma ve enjeksiyon yeri kızarıklığını bildirir. ^[4]

Bu güvenlik verileri, belirli dışlama ölçütleriyle seçilmiş ve hekim izlemindeki HIV’li hastalardan gelir. Denetimsiz tedarik zincirinden alınan ürünlerde içerik, saflık ve doz belirsizdir; 2026 derlemesi bunu sınıfın genel bir sorunu olarak vurgular. ^[9] Genel peptit yan etkileri: Peptit yan etkileri

FDA, EMA, WADA ve Türkiye: yasal durum ne?

ABD ve Kanada

ABD’de tesamorelin 2010’dan beri reçeteli bir ilaçtır ve tek endikasyonu HIV’li yetişkinlerde lipodistrofiye bağlı karın yağı fazlalığıdır. ^[1] Bu endikasyon dışındaki kullanım ruhsat dışıdır; “araştırma amaçlı” etiketle satılan ürünler FDA tarafından onaysız yeni ilaç sayılır. ^[10] Kanada’da 2014’te benzer bir endikasyonla ruhsat verildi; Health Canada’nın ruhsat sonrası işlem tablosuna göre üretici satışı durdurdu ve iki sunumun ilaç kimlik numaraları (DIN) 30.09.2022 ve 13.07.2023’te iptal edildi. ^[6]

Avrupa Birliği

Avrupa Birliği’nde ruhsatlı tesamorelin yoktur; başvuru 2012’de CHMP’nin olumsuz ön görüşü sırasında geri çekilmiştir. ^[5]

Spor (WADA)

WADA’nın 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli listesinde tesamorelin, S2.2.4 “büyüme hormonu salgılatıcı faktörler” başlığında GHRH ve analogları arasında CJC-1293, CJC-1295 ve sermorelinle birlikte adıyla geçer. S2 sınıfındaki maddeler müsabaka içinde ve dışında her zaman yasaktır ve hiçbiri “belirlenmiş madde” değildir. ^[11] Hacettepe Üniversitesi’ndeki Türkiye Doping Kontrol Merkezi araştırmacıları, idrarda GHRH ve sermorelin, tesamorelin ve CJC-1295 gibi analoglarını tarama ve doğrulama amaçlı saptayan bir kütle spektrometrisi yöntemini WADA kurallarına göre doğrulayıp 2026’da yayımladı. ^[12]

Türkiye

TİTCK’nın 16.10.2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’nde tesamorelin etkin maddeli bir ürün bulunmaz. ^[13] 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19. maddesi, ruhsatsız müstahzar imal edenleri ve bu şekilde imal edilen müstahzarları bilerek satan, satışa arz eden veya sattıranları bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır; yurt dışında yapılmış müstahzarları ruhsatsız olarak ticaret amacıyla ithal etmek kaçakçılık sayılır. ^[14]

Peptitlerin genel yasal çerçevesi: Peptitler yasal mı?

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar

Bu rehberin sınırları

Bu sayfa tesamorelinin ruhsat bilgilerini, yayımlanmış klinik çalışmalarını ve resmî kurumların kararlarını özetler. Doz, hazırlama, uygulama tekniği ya da ürün temini bilgisi vermez; etiketteki ve çalışmalardaki uygulamalar hekimler için reçeteleme bilgisi ve çalışma tarifidir. Karın yağı birikimi, karaciğer yağlanması ya da bellek şikâyeti, nedeninin hekim tarafından değerlendirilmesini gerektirir.