MOTS-c

MOTS-c nedir?

Mitokondrinin, hücre çekirdeğindeki DNA’dan ayrı, kendine ait küçük bir genomu vardır. Lee ve arkadaşları 2015’te bu genomda, 12S rRNA geni içinde kısa bir okuma çerçevesi buldu ve buradan üretilen 16 amino asitli peptite MOTS-c (mitochondrial open reading frame of the 12S rRNA-c) adını verdi. Çalışmaya göre MOTS-c’nin ana hedef organı iskelet kası gibi görünür; hücre içinde folat döngüsünü ve buna bağlı pürin sentezini baskılayarak AMPK adlı enerji sensörünü etkinleştirir. ^[1]

MOTS-c, “mitokondriden türeyen peptitler” adı verilen bir grubun üyesidir; aynı gruptan humanin ve SHLP’ler de yaşlanma araştırmalarında incelenir. ^[2] Vücudun kendi ürettiği bir peptit olması, dışarıdan verilen sentetik MOTS-c’nin güvenli ya da etkili olduğu anlamına gelmez. “Araştırma peptidi” kavramı için: Araştırma peptidi ne demek?

Hayvan çalışmaları ne gösterdi?

• Metabolizma (Lee ve ark., 2015): Farelerde MOTS-c tedavisi, yaşa bağlı ve yüksek yağlı diyetle gelişen insülin direncini ve diyetle oluşan obeziteyi önledi. ^[1]
• Egzersiz kapasitesi: MOTS-c, yüksek yağlı diyetle obez hâle getirilen farelerde kilo alımını önlediği, insülin duyarlılığını artırdığı ve obez ve yaşlı farelerde egzersiz kapasitesini artırdığı için ilk olarak bir “egzersiz mimetiği” olarak tanımlandı. Yaşlanmayla gelişen kas kaybı da yüksek yağlı diyetle beslenen farelerde azaldı. ^[2]

Bu bulgular fareye aittir. Farelerde kullanılan uygulama biçimi ve süre insana taşınamaz; etkinin insanda aynı yönde ve büyüklükte olup olmadığı ayrıca test edilmelidir. Aynı genel sınır BPC-157 ve TB-500 sayfalarında da tartışılıyor.

MOTS-c insanda çalışıldı mı?

Gözlemsel ilişkiler

Miller ve arkadaşlarının derlemesine göre insanlarda dolaşımdaki MOTS-c düzeyi yaşla azalır; tip 2 diyabetli hastalarda düşük bulunmuştur ve düzey vücut kitle indeksi, açlık insülini ve insülin direnci göstergesi (HOMA-IR) ile ters ilişkilidir. Japon erkeklerde tip 2 diyabet riski, MOTS-c’nin 14. amino asidini değiştiren doğal bir gen varyantıyla (K14Q) da ilişkilendirilmiştir. ^[2]

Aynı derleme, MOTS-c ve humaninin kalp-damar hastalığı için olası biyobelirteçler olarak incelendiğini aktarır: damar iç yüzeyi (endotel) işlev bozukluğu olan kişilerde düzeyler düşük bulunmuş, bir izlem çalışmasında dolaşımdaki MOTS-c düzeyi 167 ng/mL’nin altında olan tip 2 diyabetlilerde kalp olayları riski 3 kattan fazla yüksek bildirilmiştir. ^[2] MOTS-c ölçümü rutin bir laboratuvar testi değildir; bu eşik tek bir araştırma grubuna aittir.

Bu sonuçların hepsi birliktelik gösterir: düşük MOTS-c’nin diyabete ya da kalp hastalığına yol açtığını, dışarıdan MOTS-c vermenin bunları önleyeceğini kanıtlamaz. Hastalık ve kilo, peptitin kandaki düzeyini kendisi de değiştirebilir.

Klinik çalışmalar

Miller ve arkadaşları CB4211’i bir MOTS-c analoğu olarak tanımlar ve bu çalışmayı yağlı karaciğer hastalığı ve obeziteye yönelik bir klinik çalışma olarak anar. Derlemenin son yazarı P. Cohen, MOTS-c fikri mülkiyetinin lisanslandığı şirketin danışmanı ve hissedarı olduğunu bildirir; Cohen, MOTS-c’yi tanımlayan 2015 çalışmasının da yazarları arasındadır. ^{[2] [1]}

Her iki çalışma da endüstri sponsorludur. ^{[3] [4]} Ekim 2026 itibarıyla MOTS-c’nin insanda kilo, kan şekeri, kas ya da yaşlanma üzerinde bir tedavi etkisi yayımlanmış bir kontrollü çalışmada gösterilmemiştir. FDA’nın 22.04.2026 tarihli sayfası da MOTS-c için insan maruziyeti verisi bulunamadığını yazar. ^[5] Faz 2a çalışması bu soruya plasebo kontrollü bir tasarımla yanıt aramaktadır.

Riskleri neler?

İnsanda güvenlik profili bilinmez. FDA, MOTS-c içeren ürünlerin bazı uygulama yollarında önemli bir bağışıklık yanıtı (immünojenisite) riski taşıyabileceğini, peptitle ilişkili safsızlıklar ve etkin maddenin tanımlanması açısından karmaşık olabileceğini yazar. FDA, herhangi bir uygulama yoluyla verilen MOTS-c içeren ürünlerde insan maruziyeti verisi bulamadığını ve insanlarda zarar verip vermeyeceği dahil güvenlik bilgisinden yoksun olduğunu belirtir. ^[5]

MOTS-c farelerde insülin duyarlılığını ve kan şekeri düzenlemesini etkilediği için, şeker düşürücü ilaçlarla birlikte kullanıldığında insanda ne olacağı bilinmemektedir. ^[1] Faz 1 çalışmasının güvenlik sonuçlarının kayıtta yer almaması, bu boşluğu kapatmaz. ^[3]

Yasal durum: FDA, WADA ve Türkiye

ABD (FDA)

FDA, magistral (eczanede hazırlanan) ilaçlarda ham madde olarak aday gösterilen ve önemli güvenlik riski taşıyabilecek maddeleri “kategori 2”ye alır. Sayfanın 27.09.2024 tarihli arşiv kopyasında MOTS-c 503A kategori 2 tablosunda 29 Eylül 2023 eklenme tarihiyle yer alır. ^[10] FDA’nın 22.04.2026 tarihli sayfasında ise aday gösterenler başvuruyu geri çektiği için “aday gösterilip geri çekilen maddeler” tablosundadır ve FDA’nın yukarıdaki değerlendirmesi aynı sayfada durur. ^[5] Bu liste bir ilaç onayı değildir.

FDA, 23–24 Temmuz 2026 danışma komitesi (PCAC) toplantısı için MOTS-c’yi obezite ve osteoporoz kullanımları açısından değerlendirdi; değerlendirme ölçütlerinin MOTS-c’nin eczanelerde ilaç hazırlamada kullanılabilecek maddeler listesine eklenmesine karşı olduğu sonucuna vardı ve insan maruziyeti verisi bulamadığını yineledi. ^[9] Komite 23 Temmuz 2026’da, FDA uzmanlarının önerisinin aksine, eklenme yönünde tavsiye verdi; toplantıyı özetleyen bir hukuk bürosuna göre oylama 7 evet, 5 hayır, 2 çekimserle sonuçlandı ve listeye ekleme için FDA’nın kamuya açık görüş alınan bir kural koyma süreci yürütmesi gerekir. ^[11] Tavsiye bağlayıcı değildir ve ilaç onayı anlamına gelmez.

Spor (WADA)

WADA’nın 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli listesinde MOTS-c, S4.4.1 bölümünde AMP ile aktive olan protein kinaz (AMPK) aktivatörleri örnekleri arasında adıyla geçer. S4 “hormon ve metabolik modülatörler” bölümü müsabaka içinde ve dışında her zaman yasaktır. ^[6]

Türkiye

TİTCK’nın 16.10.2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’nde MOTS-c etkin maddeli bir ürün bulunmaz. ^[7] 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19. maddesi, ruhsatsız müstahzar imal edenleri ve bu şekilde imal edilen müstahzarları bilerek satan, satışa arz eden veya sattıranları bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Aynı madde, müstahzar olmadığı hâlde hastalıkları teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlara da aynı cezayı öngörür; yurt dışında yapılmış müstahzarları ruhsatsız olarak ticaret amacıyla ithal etmek kaçakçılık sayılır. ^[8]

Genel çerçeve için: Peptitler yasal mı? Yaşlanma iddiasıyla anılan bir başka araştırma peptiti için: Epitalon.

Bu rehberin sınırları

Bu sayfa MOTS-c hakkında yayımlanmış hayvan verisini, insandaki gözlemsel bulguları, kayıtlı klinik çalışmaları ve resmî kurumların kararlarını özetler. Doz, kür, hazırlama, uygulama tekniği ya da ürün temini bilgisi vermez. Prediyabet, diyabet ya da obezite için kanıtı olan tedaviler hekim değerlendirmesiyle belirlenir.