Hamilelik ve emzirme rehberi

Bu sayfadaki dereceler nasıl okunur?

Dereceler, ilgili hub sayfalarındaki kanıt satırlarından aynen alınmıştır; bu sayfada yeni bir derece verilmez. Hamilelik alanında iki durum öne çıkar: bazı satırlar (folik asit, iyotlu tuz) eksikliğin önlenmesine dayanan A dereceleridir; bazı konularda ise kuruluşlar birbirinden farklı sonuca varır ve bunlar yan yana verilir. Gebelikte hiçbir takviye kararı bu sayfadan çıkarılamaz. Sistem Kanıt seviyeleri sayfasında anlatılır; genel çerçeve Hamilelikte vitamin rehberindedir.

Folik asit gebelikte ne işe yarar?

Folik asit hub sayfasında nöral tüp defektinin önlenmesi A derecelidir. Cochrane incelemesinde folik asit, plasebo veya folik asitsiz karşılaştırmaya göre nöral tüp defekti riskini azalttı (RR 0,31; %95 GA 0,17–0,58; beş çalışma, 6.708 doğum; yüksek kaliteli kanıt); etki, günlük 400 µg ve üzeri dozlarda benzer bulundu. ^[5] Zamanlama konusunda Sağlık Bakanlığı DOB Rehberi (2026) gebelik planlayan her kadın için gebelikten en az 1 ay önce başlayan 400–800 µg/gün folik asidi uygun bulur; nöral tüp defekti açısından yüksek riskli gruplarda (antiepileptik ilaç kullananlar, nöral tüp defektli gebelik öyküsü olanlar, diyabet, obezite vb.) gebelikten 3 ay önce başlanan 4–5 mg/gün folik asit kullanıldığını, tüm gebelerde folik asit desteğinin 12. gebelik haftasına kadar sürdüğünü belirtir. ^[1] NICE (NG247, 2025) de folik asidi ideal olarak gebelikten 3 ay önce veya pozitif testten sonra mümkün olan en erken zamanda tarif eder. ^[3] Bu ifadeler kılavuz metinleridir; miktar ve süreyi gebeyi izleyen hekim belirler. Ayrıntılar hamilelikte folik asit sayfasındadır.

Demir ve iyot gebelikte nasıl değerlendirilir?

Demir hub sayfasında gebelikte anemi ve demir eksikliği satırı B’dir: Cochrane 2015’e göre günlük demir doğumda anemiyi (RR 0,30) ve demir eksikliğini (RR 0,43) azalttı (düşük kesinlikte kanıt); düşük doğum ağırlığı ve erken doğumda fark anlamlı değildi. Sağlık Bakanlığı DOB Rehberi, anemisi yoksa 16. gebelik haftasından itibaren demir desteğine başlanmasını, demir eksikliği anemisi tespit edildiğinde tedavi dozunda demir başlanmasını tarif eder. ^[1] Demir eksikliği dışındaki anemik hastaların sevk edilmesi de aynı rehberde yer alır.

İyot hub sayfasında iki satır vardır. Tuz iyotlama programlarıyla guatr ve iyot eksikliği hastalıklarının önlenmesi A’dır (Türkiye’de sofra tuzunun iyotlanması zorunludur). Hafif eksik gebelerde takviyenin çocuğun bilişi üzerindeki etkisi ise E’dir (fayda gösterilmedi): Hindistan ve Tayland’da 832 gebeli randomize çalışmada 200 µg iyot, 5–6 yaşındaki çocuklarda IQ ve yürütücü işlev puanlarını değiştirmedi. Kuruluşların gebelikte iyot değerleri de ayrışır (NIH/FNB RDA 220 µg; EFSA yeterli alım 200 µg; TEMD kılavuzunun farklı bölümleri farklı miktarlar anar); bu ifadeler iyot hub sayfasında yan yana verilir.

D vitamini gebelikte: kuruluşlar ne diyor?

D vitamini hub sayfasında gebelik için ayrı bir derece satırı yoktur; kuruluş görüşleri birbirinden ayrıdır ve aşağıda yan yana verilir. Kapsamları ve tarihleri farklıdır.

• WHO (2016): gebelerde maternal ve perinatal sonuçları iyileştirmek için D vitamini takviyesi önerilmez (öneri A.9, “not recommended”). ^[2]
• Endocrine Society (2024): gebeler için rutin (empirik) D vitamini takviyesini önerir (kılavuzda “suggests”); gerekçe, preeklampsi, intrauterin ölüm, erken doğum, gestasyonel yaşa göre küçük doğum ve yenidoğan ölümü riskini düşürme potansiyelidir. Kılavuz, dahil edilen çalışmalardaki dozların çok değiştiğini ve ele alınan gruplar için en uygun dozların belirsiz kaldığını belirtir. ^[4]
• NICE (NG247, 2025): Ekim–Mart arasında 10 µg (400 IU); riskli gruplarda tüm yıl 10 µg. ^[3]
• Sağlık Bakanlığı DOB Rehberi (2026): 12. haftadan itibaren günlük tek doz 1.200 IU D vitamini; serum 25(OH)D düzeyine bakılmaksızın başlanır ve doğum sonu 6. ayın sonuna kadar sürdürülür; rehber, D vitamininin en önemli kaynağının güneş ışığı olduğu konusunda gebenin bilgilendirilmesini de belirtir. ^[1]

Hangi görüşün kişi için geçerli olduğunu gebeyi izleyen hekim belirler. Ayrıntılar D vitamini sayfasındadır.

Omega-3 ve B12 gebelikte hangi kanıta dayanır?

Omega-3 hub sayfasında gebelikte erken doğum B derecelidir. Cochrane 2018 derlemesinde (70 RCT, 19.927 kadın; düşük, karma veya yüksek riskli gebelikler) omega-3 alanlarda 37. haftadan önce doğum %13,4’ten %11,9’a düştü (RR 0,89; %95 GA 0,81–0,97; 26 RCT, 10.304 kişi; yüksek kaliteli kanıt); 34. haftadan önce doğum %4,6’dan %2,7’ye indi. Aynı derlemede 42. haftadan sonra doğumun %1,6’dan %2,6’ya çıktığı bildirildi (RR 1,61; 1,11–2,33; orta kaliteli kanıt). ^[6] Sonuç bu nedenle iki yönlüdür: erken doğumda azalma, uzamış gebelikte artış. Hangi ürün türünün ve zamanlamanın uygun olduğu belirsiz kalmıştır; balık karaciğeri yağı ise A vitamini nedeniyle ayrı bir konudur (aşağıda).

B12 vitamini hub sayfasında A derecesi, eksiklikte tedavi içindir. Gebelikte vegan veya kısıtlı beslenenler için NICE, B12 içeren besinlerin diyete eklenmesi ya da B12 takviyesi gerekebileceğini belirtir. ^[3] Bu, bir derecelendirme değil, kılavuz ifadesidir.

B6 ve kalsiyum gebelikte ne gösterdi?

B6 vitamini hub sayfasında gebelikte bulantı ve kusma B’dir: ACOG 2018 kılavuzu piridoksini, tek başına ya da doksilaminle, bu durumda güvenli ve etkili bir ilaç seçeneği sayar; miktar ve kullanım hekim kararıdır. Kalsiyum hub sayfasında gebelikte preeklampsiyi önleme E’dir (fayda gösterilmedi): 2025 Cochrane güncellemesinde kalsiyumu plaseboyla karşılaştıran 6 çalışmada (15.364 kadın) preeklampside çok az ya da hiç fark olmayabileceği bildirildi (RR 0,83; %95 GA 0,67–1,04). Aynı hub sayfası, WHO’nun düşük kalsiyum alan gebeler için verdiği öneriyi ve bu güncellemenin önceki sürümden farkını yan yana aktarır. B kompleks sayfasındaki gebelik satırı (A) folat içindir ve folik asit satırıyla aynı kanıta dayanır.

Hamilelikte nelerden kaçınılır?

• Hazır A vitamini (retinol) ve balık karaciğeri yağı. NICE (NG247, 2025), gebelikte balık karaciğeri yağından ve A vitamini (retinol) içeren takviyelerden kaçınılmasını belirtir; bunun sıradan (gebelik dışı) multivitaminleri de kapsayabileceğini ekler. ^[3] A vitamininin kendisi gebelikte gereklidir; sorun hazır biçimin yüksek miktarlarıdır (A vitamini).
• Ashwagandha. Hub sayfası, Fransa ANSES (2024), Almanya BfR (2024) ve Hollanda RIVM’in (2024) gebe ve emzirenler için kaçınma uyarılarını aktarır (Ashwagandha).
• Berberin. Hub sayfası, gebelikte ve sarılıklı yenidoğanda kaçınılması gerektiği bulgusunun laboratuvar ve hayvan verisine (bilirubin yer değiştirmesi) dayandığını belirtir (Berberin).
• Yeşil çay ekstresi. AB Komisyonu Tüzüğü 2022/2340’ın gerekçesinde, EFSA’nın hamile ve emziren kadınları, bebekleri ve 18 yaş altını kapsayan müdahale çalışması bulamadığı ve bu gruplarda zararlı etki olasılığının sürdüğü belirtilir; hub sayfası etikette “hamile veya emziren kadınlar tarafından tüketilmemelidir” uyarısının gerektiğini aktarır. ^[8] (Yeşil çay ekstresi).
• GLP-1 ilaçları. Türkiye KÜB’üne göre semaglutid gebelikte kullanılmamalı, gebelik istenirse kesilmeli ve yarılanma ömrü uzun olduğu için planlanan gebelikten en az iki ay önce bırakılmalıdır; emzirme döneminde de kullanılmamalıdır. ^[7] Bu, bir ilaç ürün bilgisidir ve ilaç kararı hekime aittir (Semaglutid, GLP-1 agonistleri).

Gereğinden yüksek toplam alım ve prenatal ürünler

Hamilelikte ayrı demir veya folik asit takviyesi, prenatal ürünle birlikte toplam alımı üst sınıra yaklaştırabilir; Hamilelikte vitamin rehberi bu konuyu NIH verileriyle ve prenatal ürünlerin içerik farklarıyla birlikte anlatır. Bitkisel ürünlere ilişkin gebelik uyarıları yukarıda ürün bazında, ilgili hub sayfalarının kaynaklarıyla verilmiştir; “doğal” veya “gebe dostu” etiketi tek başına bir güvenlik değerlendirmesi değildir.

Ne zaman hekime başvurulur?

Gebelik planlayan her kadın için takviye planı hekimle yapılır; özellikle antiepileptik ilaç kullanımı, diyabet, obezite, önceki nöral tüp defektli gebelik, vegan veya kısıtlı beslenme, tiroid hastalığı ve anemi bulgularında bireysel değerlendirme gerekir. Emzirme döneminde takviye, ilaç veya bitkisel ürün kullanımı da hekim kararıdır.

Özet tablo

Bu rehber kişisel ürün veya doz önermez.