Peptitler
Araştırma peptitleri ve GLP-1 ilaçları: BPC-157’den semaglutide kadar peptitlerin kanıtı, yan etkileri ve Türkiye’deki yasal durumu kaynaklarıyla.
Peptitler kategorisi ruhsatlı ilaçları, deneysel bileşikleri ve bunlarla birlikte tartışılan bazı peptit dışı maddeleri inceler. Semaglutid gibi ilaçların belirli hasta gruplarında büyük klinik çalışmaları vardır; BPC-157 gibi araştırma maddelerinde insan kanıtı çok sınırlıdır. Aynı kategoride bulunmak, aynı kimyasal yapı, ruhsat veya tedavi yararı anlamına gelmez.
Her rehber aynı yapıdadır: bileşik nedir, hangi iddialar için hangi kanıt var, bilinen ve bilinmeyen riskler, FDA ve WADA kararları, Türkiye’de ruhsat ve yasal durum. Temel rehberlerde peptit nedir, peptitler yasal mı ve yarı ömür gibi kavramlar açıklanır.
Bu site peptit satmaz, satıcıya yönlendirmez; doz, hazırlama ve uygulama bilgisi vermez. Kartlardaki A–E harfleri belirli bir iddia için kanıtın gücünü gösterir; E, faydanın gösterilmediği ya da insanda hiç çalışılmadığı anlamına gelir. Sosyal medyada dolaşan iddiaları değerlendirmek için her rehberin kanıt tablosu ve kaynak listesi kullanılabilir; tüm kaynaklar birincil çalışmalara ya da resmî kurum belgelerine gider.
5-Amino-1MQ
- NNMT enzimi: NNMT, nikotinamidi (B3 vitamininin bir formu) metil grubu ekleyerek 1-metilnikotinamide çevirir; 5-amino-1MQ bu tepkimeyi baskılayan seçici bir inhibitör olarak geliştirildi.
- NAD+ ve SAM: Yağ hücresi kültüründe NNMT inhibitörleri hücre içi NAD+ ve S-adenozilmetiyonin (SAM) düzeyini artırdı, yağ sentezini azalttı; bu bir hücre bulgusudur.
ARA-290 (Cibinetid)
- Doğal onarım reseptörü: EPO, kan yapımını EPO reseptörü ikilisi üzerinden, doku korumayı ise EPO reseptörü ile CD131’den (β-ortak reseptör) oluşan ayrı bir kompleks üzerinden yürütür; ARA-290 bu ikinci yolu hedefleyecek biçimde tasarlanmıştır.
- Kan yapımı: Hayvan ve hücre deneylerinde 11 amino asitlik peptidin kan yapımını uyarmadığı bildirilmiştir; bu bulgu insanda uzun süreli kullanımla doğrulanmamıştır.
BPC-157
- Doku onarımı: Hayvan deneylerinde yaralanan dokuların onarım süreçleri üzerindeki etkileri incelenir.
- Damar ve hücre sinyalleri: Damar oluşumu ve hücresel onarım sinyalleri deneysel modellerde araştırılır; insanda yerleşik bir görevi gösterilmemiştir.
Cagrilintid
- Amilin benzeri etki: Pankreastan salınan tokluk hormonu amilinin uzun etkili bir analoğudur; amilin ve kalsitonin reseptörlerine bağlanır.
- İştah düzenlenmesi: İştahı beyindeki doğrudan etkiler üzerinden düzenler; semaglutidle birlikte, birbirini tamamlayan farklı bir mekanizma olarak geliştirilmektedir.
Cerebrolysin
- Bileşim: Domuz beyni proteininden enzimle elde edilen kısa zincirli peptitler; doğal olarak vücutta bulunanlara benzer ya da aynı oldukları için kandaki düzeyleri doğrudan ölçülemez.
- Hayvan modelleri: Bunama ve beyin travması modellerinde sinaptik esneklik ve öğrenme üzerine, iskemi modellerinde enfarkt hacmi ve ödem üzerine etkiler bildirilmiştir; bunlar insanda klinik yarar kanıtı değildir.
CJC-1295
- GHRH reseptörü: Hipofizdeki GHRH reseptörünü uyararak büyüme hormonu salgısını artırır; nabız düzeni korunurken taban (dip) düzeyi yükselir.
- Albümine bağlanma: Enjeksiyondan sonra kandaki albümine kovalent bağlanır; doğal GHRH dakikalar içinde parçalanırken CJC-1295 günlerce dolaşımda kalır.
Dihexa
- Sinaps oluşumu: Sıçan beyin hücresi kültürlerinde dendritik diken ve sinaps oluşumunu artırdığı bildirilmiştir; makaleye 2021’de endişe bildirimi eklenmiştir.
- HGF/MET sinyali: Etkinin hepatosit büyüme faktörü (HGF) ve reseptörü MET üzerinden yürüdüğünü öne süren makale 2025’te geri çekilmiştir; mekanizma bugün kanıtlanmış sayılmaz.
DSIP
- Beyin dalgaları (hayvan): Tavşanlarda beyin karıncıklarına verildiğinde derin uykuya özgü delta ve iğcik dalgalarını artırdığı bildirildi; bu bulgu insanda uyku düzenleyici bir role dönüştürülemedi.
- Opioid sistemi: FDA’nın derlediği hayvan verilerine göre etkiler kısmen beyindeki opioid sistemi aracılığıyla ortaya çıkar; bağımlılık potansiyeli incelenmemiştir.
Epitalon
- Telomerler: Hücre deneylerinde kromozom uçları olan telomerleri etkileyen telomeraz enzimi üzerindeki etkisi araştırılır.
- Yaşlanma süreçleri: Hayvan ve hücre modellerinde yaşlanmayla ilişkili değişimler incelenir; insanda yerleşik bir görevi gösterilmemiştir.
GHK-Cu
- Bakır bağlama: GHK adlı küçük peptit, bakır iyonunu bağlayarak GHK-Cu kompleksini oluşturur.
- Bağ dokusu: Kolajen ve diğer bağ dokusu bileşenlerinin yenilenmesi üzerindeki etkileri araştırılır.
- Doku onarımı: Hücrelerin onarım yanıtlarıyla ilişkisi incelenir; bu mekanizmalar enjeksiyonun faydasını kanıtlamaz.
GHRP-2 / GHRP-6 / Hexarelin
- Grelin reseptörü: GHRP-2, midede üretilen grelin hormonunun reseptörüne bağlanan sentetik bir agonisttir; GHRP-6 ve hexarelin aynı peptit ailesindendir.
- Büyüme hormonu salgısı: Hipofizden büyüme hormonunu kısa süreli ve güçlü biçimde salgılatırlar; GHRH ile birlikte verildiğinde etki toplamdan büyüktür.
- Seçici değil: Aynı peptitler prolaktin, ACTH ve kortizolü de artırabilir; GHRP-2 iştahı artırır.
Gonadorelin / hCG
- Gonadorelin → hipofiz: Hipofizden LH ve FSH salgılatır. Fizyolojik olarak 60–120 dakikada bir kısa atımlarla salınır; tekrarlı, yüksek ya da sürekli verildiğinde gonadotropin salgısını geri dönüşümlü olarak baskılar.
- hCG → testis ve yumurtalık: Biyolojik etkisi LH’ye benzer ama daha uzun sürer: erkekte testisteki Leydig hücrelerini uyararak testosteron, kadında östradiol ve progesteron üretimini artırır.
HGH Fragment 176-191
- Yapı: İnsan büyüme hormonunun 177-191. amino asitlerine N-ucunda bir tirozin eklenmiş 16 amino asitlik sentetik bir parçadır.
- Yağ metabolizması (hayvan verisi): Obez sıçan ve farelerde kilo alımını azalttığı ve yağ yıkımı göstergelerini artırdığı bildirildi; molekül hedefi ve etki mekanizması bilinmiyor.
- Büyüme hormonu reseptörü: Hücre deneylerinde büyüme hormonu reseptörüne bağlanmadı ve reseptör üzerinden hücre çoğalmasını uyarmadı.
Humanin
- Mitokondriyal peptit: Mitokondriyal DNA’daki küçük bir okuma çerçevesinden üretilir; mitokondri içinde ya da sitoplazmada çevrilmesine göre 21 veya 24 amino asitlik olabilir.
- Hücre koruma: Hücre kültüründe amiloid beta ve Alzheimer’la ilişkili gen mutasyonlarının yol açtığı sinir hücresi ölümünü önledi; bu etki peptidin amino asit dizisine bağlıydı.
IGF-1 LR3 / DES
- IGF-1 reseptörü: IGF-1 ve analogları IGF-1 reseptörüne bağlanarak büyüme, protein yapımı ve hücre çoğalması sinyallerini başlatır; mekasermin insülin benzeri kan şekeri düşürücü etki de taşır.
- Bağlayıcı proteinler: LR3 ve DES(1-3) türevleri kandaki IGF bağlayıcı proteinlere daha zayıf tutunur; bu nedenle hücre ve hayvan deneylerinde doğal IGF-1'den daha güçlü etki gösterirler.
İpamorelin
- Grelin reseptörü: Açlık hormonu grelinin bağlandığı reseptörü (GHS-R1a) uyararak hipofizden büyüme hormonu salgılatır; etkisi tek bir dalga hâlinde başlar ve saatler içinde söner.
- Seçicilik iddiası: Domuz ve sıçanda eski salgılatıcı peptitlerin aksine ACTH, kortizol ve prolaktini belirgin artırmadı; bu bulgu insanda aynı ölçümlerle doğrulanmadı.
Kisspeptin-10
- GnRH nöronları: Hipotalamustaki kisspeptin nöronları, GnRH’nin atımlar hâlinde salgılanmasını düzenler; GnRH de hipofizden LH ve FSH salgısını başlatır.
- LH ve testosteron: Sağlıklı erkeklerde kisspeptin-10 LH’yi dakikalar içinde, testosteronu saatler içinde yükseltti; bu ölçümler kısa süreli hormon yanıtlarıdır.
- Sürekli maruziyet: Uzun süreli kesintisiz uygulamada kisspeptin reseptörünün duyarsızlaşmasına bağlı yanıt kaybı (taşifilaksi) bildirilmiştir.
KPV
- α-MSH’nin ucu: α-MSH’nin iltihap karşıtı etkisini koruyan ama deri rengini koyulaştırıcı etkisini taşımayan C-uç tripeptidi olarak tanımlanır.
- Melanokortin reseptörü dışı yol: Fare çalışmalarında etkisi melanokortin reseptörleri üzerinden değil, IL-1β işlevinin baskılanması yoluyla açıklanır; bağırsak hücrelerine PepT1 taşıyıcısıyla girdiği bildirildi. FDA’ya göre moleküler hedefi hâlâ bilinmiyor.
Liraglutid
- İnsülin salgısı: GLP-1 hormonunu taklit ederek yüksek kan şekerine yanıt olarak insülin salgısını artırır.
- Glukagon salgısı: Kan şekerini yükselten glukagon hormonunun salgısını azaltır.
- İştah ve tokluk: Beyindeki iştah sinyallerini etkileyerek besin alımını azaltır.
- Mide boşalması: Mide içeriğinin bağırsağa geçişini yavaşlatır.
LL-37
- Doğal savunma: İnsan katelisidin proteininin (hCAP18) ucundan ayrılır; mikroplara karşı direnci artırır, iltihap hücrelerini çağırır, yara kapanmasını ve yeni damar oluşumunu destekler.
- Kendi DNA’sına tepki: Sedef hastalığında LL-37, vücudun kendi DNA’sını bağlayarak normalde tepki vermeyen bağışıklık hücrelerinde interferon üretimini tetikler; bu, otoimmüniteyi besleyen bir yol olarak tanımlanmıştır.
Mazdutid
- İkili hormon etkisi: GLP-1 ve glukagon reseptörlerini birlikte uyaran, haftada bir uygulanan bir peptittir.
- Glukagon bileşeni: Glukagon reseptörünün eklenmesinin gerekçesi enerji harcamasını artırıcı etkidir; aynı bileşen kalbi uyarıcı etkisi nedeniyle kalp hızı artışıyla ilişkilendirilir.
Melanotan-1 / Melanotan-2
- Deri pigmenti: Afamelanotid ağırlıklı olarak melanokortin-1 reseptörüne bağlanır ve güneş ya da UV ışığından bağımsız olarak koyu pigment eumelanin üretimini artırır.
- Seçici olmayan etki (Melanotan II): Melanotan II birden çok melanokortin reseptörünü uyarır; deri pigmentasyonunun yanında kendiliğinden ereksiyon ve cinsel uyarılma gibi merkezi sinir sistemi etkileri de bildirilmiştir.
MK-677 (Ibutamoren)
- Grelin taklitçisi: Ağızdan etkili, peptit yapısında olmayan bir büyüme hormonu salgılatıcıdır; grelin reseptörü üzerinden hipofizi uyarır.
- GH ve IGF-1: Günlük kullanımda büyüme hormonu ve IGF-1 düzeylerini yükseltir; yaşlılarda bu düzeyler genç yetişkin aralığına çıktı.
- Metabolizma: İnsülin duyarlılığını azaltır, iştahı artırır ve sıvı tutulmasına yol açabilir.
MOTS-c
- Enerji algılama: Hücre deneylerinde enerji durumunu algılayan AMPK yolunu etkinleştirir.
- Kas metabolizması: Farelerde kasın glukoz kullanımı ve insüline yanıtı üzerindeki etkileri incelenir.
Oksitosin
- Rahim: Rahim kasındaki oksitosin reseptörlerini uyararak hücre içinde kalsiyum salınımını tetikler ve kasılma yapar; gebelik sonuna doğru reseptör sayısı artar.
- Meme: Meme bezindeki miyoepitel hücrelerini kasarak sütün boşalmasını kolaylaştırır.
- Böbrek: Saf hâlde bile zayıf, vazopressin benzeri bir antidiüretik (su tutucu) etkisi vardır; yüksek miktarda uzun süreli kullanımda su zehirlenmesinin nedeni budur.
Orforglipron
- Ağızdan GLP-1 etkisi: GLP-1 reseptörünü uyaran, peptit olmayan küçük bir moleküldür; bu nedenle tablet olarak ağızdan alınmak üzere geliştirilmiştir.
- İştah ve kan şekeri: İştahı azaltıp tokluk hissini artırır; kan şekeri yüksekken pankreasın insülin salgısını destekler ve glukagonu azaltır.
- Mide boşalması: Mide boşalmasını geciktirir; bu, ağızdan alınan diğer ilaçların emilimini etkileyebilir.
Kozmetik peptitler
- Sinyal peptitleri: Palmitoil pentapeptit-4 gibi peptitler kolajen üretimini uyarmak amacıyla tasarlanmıştır; 93 kadınlık çalışmanın özetinde deride kolajen ölçümü bildirilmez.
- Nörotransmitter baskılayıcı peptitler: Asetil heksapeptit-8, sinir uçlarında salınım için gereken SNARE kompleksini laboratuvarda bozar; deriye sürüldüğünde kas kasılmasını azaltıp azaltmadığı tam anlaşılamamıştır.
PNC-27
- HDM-2’ye bağlanma: PNC-27’nin p53 bölümü, kanser hücrelerinin zarında bulunduğu bildirilen HDM-2 proteinine bağlanacak biçimde tasarlanmıştır; normal hücre hatlarının zarında bu protein düşük ya da saptanamaz düzeyde bulunmuştur.
- Zarda gözenek oluşumu: Laboratuvar çalışmalarında peptit, HDM-2 ile birlikte kanser hücresi zarında gözenekler oluşturur ve hücrenin parçalanarak ölmesine (nekroz) yol açar; bu mekanizma insanda gösterilmemiştir.
PT-141 (Bremelanotid)
- Melanokortin reseptörleri: Bremelanotid birden çok melanokortin reseptörünü seçici olmadan uyarır; tedavi dozlarında en önemlileri merkezi sinir sisteminde bulunan MC4 ve pigment hücrelerindeki MC1 reseptörleridir. HSDD’yi hangi mekanizmayla iyileştirdiği bilinmemektedir.
- Kan basıncı ve kalp hızı: Her dozdan sonra kan basıncını geçici olarak yükseltir ve kalp hızını düşürür; değerler çoğunlukla 12 saat içinde başlangıca döner.
Retatrutid
- Üçlü hormon etkisi: GIP, GLP-1 ve glukagon reseptörlerini birlikte uyaran deneysel bir peptittir.
- İştah ve metabolizma: Bu reseptörler üzerinden besin alımı, kan şekeri ve enerji kullanımı üzerindeki etkileri araştırılır.
Selank
- Kaygı yanıtı: Rus klinik çalışmalarında kaygı bozukluklarında benzodiazepinlerle karşılaştırılmıştır; plasebo kontrollü veri yoktur.
- GABA sistemi: Hayvan ve hücre çalışmalarında GABA sinyalini düzenleyen genler ve reseptörler üzerindeki etkileri incelenir; insanda doğrulanmış bir mekanizma yoktur.
- Bağışıklık sinyalleri: Tuftsin analoğu olduğu için kandaki sitokin dengesi üzerindeki etkileri araştırılır.
Semaglutid
- İnsülin salgısı: GLP-1 reseptörlerini uyararak kan şekeri yükseldiğinde insülin salgısını artırır.
- Glukagon salgısı: Kan şekerini yükselten glukagon hormonunun salgısını azaltır.
- İştah ve tokluk: İştahı düzenleyen sinyalleri etkileyerek açlığı ve besin alımını azaltır.
- Mide boşalması: Mide içeriğinin bağırsağa geçişini yavaşlatır.
Semax
- Beyin iskemisi: Hayvan modellerinde iskemik hasarın boyutu ve sinir büyüme faktörleri üzerindeki etkileri incelenir; insanda yalnızca küçük Rus çalışmaları vardır.
- Sinir büyüme faktörleri: Sıçan beyninde BDNF ve NGF gen ifadesini artırdığı bildirilmiştir; bunun klinik karşılığı gösterilmemiştir.
- Pıhtılaşma ve ağrı: Kemirgenlerde pıhtılaşmayı azaltıcı ve ağrı eşiğini yükseltici etkiler incelenir; mekanizmalar iyi anlaşılmamıştır.
Sermorelin
- GHRH reseptörü: Ön hipofizdeki GHRH reseptörünü uyararak büyüme hormonu salgısını artırır; GHRH’nin tam biyolojik etkisini taşıyan en kısa sentetik peptittir.
- IGF-1: Büyüme hormonu artışını izleyen IGF-1 yükselmesi yaşlı yetişkinlerde ölçülmüştür; bu bir laboratuvar değeridir, klinik yarar anlamına gelmez.
SS-31 (Elamipretide)
- Kardiyolipin: Mitokondri iç zarına özgü bir fosfolipid olan kardiyolipine elektrostatik ve hidrofobik etkileşimle bağlanır; FDA prospektüsü ilacı “mitokondriyal kardiyolipin bağlayıcı” olarak sınıflar.
- Sitokrom c ve enerji üretimi: Hayvan ve hücre çalışmalarına göre kardiyolipinin sitokrom c’yi peroksidaza çevirmesini engelleyip elektron taşıma işlevini korur; bu mekanizma insanda doğrudan gösterilmemiştir.
Survodutid
- İkili hormon etkisi: Glukagon ve GLP-1 reseptörlerini birlikte uyaran, glukagondan türetilmiş deneysel bir peptittir.
- Karaciğer yağı: Glukagon reseptörü üzerinden karaciğerde yağ yıkımını artırması, GLP-1 etkisiyle de iştahı azaltması beklenir.
TB-500
- Hücre hareketi: Aktin adlı hücre iskeleti proteinini bağlayan timozin beta-4’ten türetilmiştir; iki molekülün etkileri aynı kabul edilemez.
- Doku onarımı: Hücre ve doku onarımındaki olası etkileri araştırılır; insanlarda doğrulanmış bir işlevi yoktur.
Tesamorelin
- GHRH reseptörü: Hipofizden büyüme hormonu salgısını uyarır; bunu IGF-1 artışı izler.
- Karın içi yağ: Büyüme hormonunun yağ dokusunun yapım ve yıkımındaki rolü üzerinden karın içi (viseral) yağı azaltması beklenir; deri altı yağ belirgin değişmez.
Tesofensin
- Üçlü geri alım engeli: Tesofensin sinir uçlarında noradrenalin, dopamin ve serotoninin geri alımını engeller; bu üç sinir ileticisinin etkisini artırır.
- Kalp hızı: Aynı sinir ileticileri kalp hızını da etkiler; çalışmalarda tesofensinle doza bağlı nabız artışı görülmüştür.
Thymosin alfa-1
- Bağışıklık düzenlenmesi: FDA değerlendirmesine göre bağışıklığı düzenleyici etkisi, en azından kısmen dendritik hücreler ve lenfoid öncül hücrelerdeki Toll benzeri reseptör 9 (TLR9) ile etkileşimine bağlıdır.
- Hayvan modelleri: Kemirgen çalışmalarında tümör büyümesini ve viral enfeksiyonları baskıladığı, sepsisi azalttığı bildirildi; bu çalışmaların çoğu insanda kullanılandan belirgin biçimde yüksek eşdeğer dozlar kullandı.
Tirzepatid
- Hormon sinyalleri: GIP ve GLP-1 adlı iki hormonun reseptörlerini birlikte uyarır.
- Kan şekeri düzeni: Kan şekerine bağlı insülin salgısını artırır ve glukagon salgısını azaltır.
- İştah ve tokluk: İştahı azaltıp tokluk hissini artırarak besin alımını düşürür.
- Mide boşalması: Mide içeriğinin bağırsağa geçişini yavaşlatır.
VIP
- Damar genişletme: VIP güçlü bir damar genişleticidir; adını ve keşfini bu etkisine borçludur. Damar yoluyla sistemik verildiğinde tansiyon düşmesine yol açabilir.
- Bağırsak salgısı: VIP bağırsak mukozasındaki VPAC1 reseptörleri üzerinden klor ve su salgısını artırır; VIP salgılayan tümörler (VIPoma) şiddetli sulu ishal ve potasyum düşüklüğüne yol açar.
- Düz kas gevşemesi: Aviptadil penisteki düz kası gevşetir; fentolaminle birlikte uyarılma sonrası sertleşmeyi kolaylaştırır.
