K2 Vitamini

K2 vitamini nedir, K1’den farkı ne?

K vitamini tek bir madde değil, ortak bir kimyasal çekirdeği paylaşan bir gruptur. Filokinon (K1) bitkilerde yapılır; menakinonlar (K2) ise çoğunlukla bakteriler tarafından yapılır ve yan zincirlerinin uzunluğuna göre MK-4’ten MK-13’e kadar adlandırılır. En çok incelenenler MK-4, MK-7 ve MK-9’dur. NIH, menakinonların fermente ve hayvansal besinlerde mütevazı miktarlarda bulunduğunu, MK-4’ün ise vücutta filokinondan bakteri gerektirmeden üretilebildiğini bildirir. ^[1]

“K2” sözcüğü bu yüzden tek bir ürünü değil, farklı kimyasal biçimleri kapsar. NIH’e göre takviyelerde MK-4 ve MK-7 kullanılır; ikisinin vücuttaki davranışı farklıdır.

Ayrıntı için Detaylı görünümü açın →

K vitamini vücutta ne işe yarar?

K vitamini, bazı proteinlerin “karboksilasyon” adı verilen bir kimyasal değişikliği geçirmesi için gereken enzimin kofaktörüdür. Bu proteinlerin başında pıhtılaşma faktörleri (protrombin gibi) gelir. Bunun dışında kemikte osteokalsin ve damar düz kası, kemik ve kıkırdakta bulunan matriks Gla proteini (MGP) de K vitaminine bağımlıdır. NIH, MGP’nin anormal kireçlenmeyi azaltabileceği için yoğun araştırıldığını; osteokalsinin ise kemik mineralizasyonu veya yenilenmesiyle ilgili olabileceğini bildirir. ^[1]

Burada kritik ayrım şudur: bir proteinin K vitaminine bağımlı olması, ek K2 verildiğinde kemiğin güçleneceğini veya damarın kireçlenmeyeceğini göstermez. Bu, “mekanizma” düzeyinde bir bilgidir. Aşağıdaki bölümlerde mekanizmanın gerçek sonuçlara yansıyıp yansımadığına bakan randomize çalışmalar anlatılır. NIH de kemik için “herhangi bir K vitamini biçiminin osteoporoz riskini azaltıp azaltmadığı belirsizdir” der. ^[1]

K2 hangi besinlerde bulunur?

Filokinon yeşil yapraklı sebzelerde, bitkisel yağlarda ve bazı meyvelerde bulunur. Menakinonlar natto (fermente soya), peynir gibi fermente ürünlerde ve hayvansal besinlerde bulunur; ancak miktarlar fermantasyonda kullanılan bakteri türlerine ve koşullara göre değişir. Bağırsak bakterilerinin de uzun zincirli menakinon ürettiği bilinir; NIH bu yolla vücudun ne kadar K vitamini aldığının belirsiz olduğunu, bunun gereksinimin en azından bir kısmını karşıladığına inanıldığını belirtir. ^[1]

Besin tablosu, natto’nun MK-7 içeriği ve peynirlerdeki farklar ayrı sayfadadır.

Ayrıntılı rehberK2 vitamini hangi besinlerde var? Porsiyon tablosu, K1–K2 farkı ve natto→

Günlük K vitamini ihtiyacı ne kadar, üst sınır var mı?

K vitamini için ortalama gereksinim belirlenemediğinden kuruluşlar “yeterli alım” (AI) değerleri verir. NIH’in aktardığı ABD Food and Nutrition Board değerleri 19 yaş üstü erkeklerde günde 120 µg, kadınlarda 90 µg’dir (gebelik ve emzirmede de 90 µg). ^[1] EFSA ise 2017 görüşünde menakinonlar için veri yetersiz bulduğundan yalnızca filokinon için AI belirlemiş ve erişkinlerde (gebe ve emziren kadınlar dâhil) günde 70 µg değerini vermiştir. ^[2] Bu iki değer farklı kuruluşlara ve farklı yöntemlere aittir; EFSA değeri yalnızca filokinon içindir ve doğrudan karşılaştırılmamalıdır.

NIH’e göre Food and Nutrition Board, düşük toksisite potansiyeli nedeniyle K vitamini için tolere edilebilir üst sınır (UL) belirlememiştir; kurul, besin veya takviyeden alınan K vitamininin insanlarda ya da hayvanlarda olumsuz etki yaptığına dair bildirim olmadığını aktarır. ^[1] Bu, “her koşulda risksiz” anlamına gelmez; asıl risk ilaç etkileşimleridir (aşağıda).

K vitamini eksikliği kimlerde görülür?

Klinik olarak anlamlı eksiklik, pıhtılaşma testi (protrombin zamanı) belirgin uzadığında söz konusudur. NIH, sağlıklı ve çeşitli beslenen erişkinlerde standart pıhtılaşma ölçümlerini değiştirecek kadar düşük alıma ulaşmanın neredeyse imkânsız olduğunu, erişkinde eksikliğin çok nadir olduğunu ve genellikle emilim bozukluğu olanlarla K vitamini metabolizmasını etkileyen ilaç kullananlarla sınırlı kaldığını bildirir. Kistik fibrozis, çölyak hastalığı, ülseratif kolit ve kısa bağırsak sendromu emilimi bozabilir. ^[1]

Yenidoğanlar ayrı bir gruptur: plasentadan K vitamini geçişi zayıftır ve anne sütündeki düzey düşüktür. NIH, Amerikan Pediatri Akademisi’nin doğumda tek doz kas içi K1 uygulamasını önerdiğini belirtir. Bu uygulama K1 ile yapılır ve K2 takviyeleriyle ilgili değildir. ^[1]

K2 kemik sağlığı için işe yarar mı?

Kanıt tutarsızdır ve ağırlıklı olarak belirli topluluklarla sınırlıdır.

Japonya’daki yüksek doz MK-4 çalışmaları ve güncellenen analiz. NIH’in 2021 bilgi notu, 2006 tarihli bir meta-analizde kırık verisi olan yedi çalışmanın tümünün Japonya’da yapıldığını, bunlarda MK-4’ün günde 15 mg (bir çalışma) veya 45 mg (altı çalışma) kullanıldığını ve kalça, omurga ve omurga dışı kırıkların anlamlı azaldığını aktarır. Japonya ve Asya’nın bazı bölgelerinde 45 mg MK-4 osteoporoz tedavisinde kullanılır; bu dozlar besin takviyelerindeki µg düzeyindeki miktarların çok üzerindedir. ^[1]

Aynı meta-analizin yazarları, dahil edilen bazı çalışmaların bütünlüğü sorgulanınca düzeltme yayımladı ve analizi güncelledi. 36 çalışmayı kapsayan 2019 güncellemesinde (Mott ve ark.), postmenopozal veya osteoporozlu hastalarda K vitamini ile omurga kırığı sıklığı farklı değildi (OR 0,98; %95 GA 0,85–1,14). Herhangi bir klinik kırık için OR 0,74 (0,56–0,97) bulundu; ancak analiz yalnız düşük yanlılık riskli çalışmalarla sınırlandığında OR 0,76 (0,58–1,01) oldu ve istatistiksel anlamlılık kayboldu. Yazarlar bu grupta K vitamininin kemik yoğunluğunu veya omurga kırığını etkilediğine dair kanıt olmadığını, klinik kırığı azaltabileceğini ama kanıtın bunu doğrulamaya yetmediğini yazar. ^[3] Bu güncelleme farklı K vitamini biçimlerini (K1, MK-4, MK-7) birlikte değerlendirir. ^[9]

Batı’daki çalışmalar. ECKO çalışmasında (tek merkezli) osteopenili 440 postmenopozal kadın 2 yıl (bir kısmı 4 yıla kadar) günde 5 mg K1 veya plasebo aldı. Lomber omurga ve toplam kalça kemik yoğunluğu değişimi gruplar arasında farklı değildi. Klinik kırık sayısı K grubunda daha azdı (dokuz ve yirmi), ancak çalışma kırık için güçlendirilmemişti ve sayılar küçüktü. ^[4] NIH ayrıca, 381 kadında 45 mg MK-4 veya 1 mg filokinonla yapılan 12 aylık bir çalışmada osteokalsin karboksilasyonunun iyileştiğini ama kemik yoğunluğunda fark olmadığını aktarır. ^[1]

Düşük doz MK-7. Knapen ve arkadaşlarının çalışmasında 244 sağlıklı postmenopozal kadın 3 yıl boyunca günde 180 µg MK-7 veya plasebo aldı. MK-7, lomber omurga ve femur boynunda kemik yoğunluğundaki yaşa bağlı azalmayı hafifletti, toplam kalçada fark yoktu. Sonuçlar bu topluluk için geçerlidir; yazarlar erkeklere ve çocuklara genellenip genellenemeyeceğinin ayrıca araştırılması gerektiğini söyler. ^[5]

Özet: Japonya’daki çok yüksek doz MK-4 çalışmalarının güçlü kırık sonuçları güncel analizde doğrulanmamıştır; Batı’daki çalışmalar karışıktır; düşük doz MK-7 için tek büyük randomize çalışma bölgeye özgü bir yoğunluk farkı bildirmiştir. Düşük doz MK-7 çalışmasının sonuçları kırık değil, kemik yoğunluğu ve dayanıklılık göstergeleridir. NIH, kemik kütlesini en üst düzeye çıkarmak için yeterli kalsiyum ve D vitamini alımının önemli olduğunu belirtir. ^[1]

K2 damar kireçlenmesini önler mi?

Gözlemsel çalışmalarda yüksek menakinon alımı daha az koroner ve aort kireçlenmesiyle ilişkilendirilmiştir; NIH bu nedenle konunun araştırıldığını, ancak “farklı K vitamini biçimlerinin arter kireçlenmesi ve koroner kalp hastalığındaki rolünün belirsiz olduğunu” belirtir. ^[1] Gözlemsel bir ilişki, takviyenin aynı etkiyi yaratacağını göstermez.

Randomize çalışmalarda sonuç olumlu değildir:

• AVADEC (Diederichsen, 2022): aort kapağı kalsiyum skoru yüksek (300 AU üzeri), ortalama yaşı 71 olan 365 erkek 24 ay boyunca günde 720 µg MK-7 artı 25 µg D vitamini veya plasebo aldı. Kalsiyum skoru artışı 275 AU’ya karşı 292 AU idi; fark anlamlı değildi (P=0,64). Aort ve koroner kireçlenme ilerlemesi de farklı değildi. dp-ucMGP göstergesi düştü; yani biyokimyasal gösterge değişti, kapak kireçlenmesi değişmedi. ^[6]
• Valkyrie (De Vriese, 2020): atriyal fibrilasyonlu 132 hemodiyaliz hastasında 18 ay boyunca haftada üç kez 2.000 µg K2, rivaroksabanla birlikte verilen grupta K vitamini durumu iyileşti; ancak koroner, aort ve kapak kalsiyum skorları ile nabız dalga hızındaki değişim gruplar arasında anlamlı farklı çıkmadı. ^[7]

Her iki çalışma da özel topluluklarda (kapak kireçlenmesi olan yaşlı erkekler, diyaliz hastaları) yapılmıştır; sağlıklı kişilerde kireçlenmenin önlenmesi bu çalışmalarla yanıtlanmaz. Ancak “K2 damarı temizler” iddiası, mevcut randomize verilerle desteklenmemektedir. D3 ile birlikte kullanım sorusu ayrı sayfadadır.

Ayrıntılı rehberD3 ve K2 birlikte alınır mı? Kanıtlar ve varfarin uyarısı→

Varfarin kullananlar K2 alabilir mi?

Bu, K vitamini konusunun en önemli güvenlik başlığıdır. NIH, varfarin ve Avrupa’da yaygın kullanılan fenprokumon, asenokumarol, tioklomarol gibi K vitamini antagonistlerinin, K’ya bağımlı pıhtılaşma faktörlerini azaltarak etki ettiğini; bu ilaçları kullananların K vitamini alımını besin ve takviyeden tutarlı tutması gerektiğini, çünkü ani değişikliklerin antikoagülan etkiyi artırabileceğini veya azaltabileceğini bildirir. ^[1] Menakinon takviyeleri için de bu risk kuramsal değildir: Schurgers ve arkadaşları, günde 50 µg ve üzeri MK-7 sağlayan preparatların oral antikoagülan tedaviyi klinik açıdan anlamlı biçimde bozabileceğini belirtmiştir. ^[8]

Rivaroksaban gibi doğrudan oral antikoagülanlar K vitamini antagonisti değildir; Valkyrie çalışmasında rivaroksaban, K vitamini antagonistinin yerine geçen ilaç olarak test edilmiş ve K2 ile birlikte verilmiştir. ^[7] NIH’in etkileşim uyarısı bu ilaç grubu için yazılmamıştır; yine de belirli bir ürünün ilaçla birlikte kullanımı ilacı yazan hekimin değerlendirmesine bağlıdır. NIH ayrıca safra asidi bağlayıcıların ve orlistatın K vitamini emilimini azaltabildiğini, orlistatın varfarinle birlikte protrombin zamanını belirgin uzatabileceğini, uzun süreli antibiyotik kullanımının bağırsak bakterilerinin K üretimini etkileyebileceğini aktarır. ^[1]

K2 takviyesinde etiket nasıl okunur?

Etikette üç bilgi ayrıdır: form (MK-4 mü MK-7 mi, yoksa K1 mi), µg cinsinden miktar ve porsiyonun ne olduğu. NIH, takviyelerde K1’in (fitonadion dâhil) ve MK-4 ile MK-7’nin kullanıldığını, ürünlerin içeriğinin çok geniş aralıkta değiştiğini; çok vitaminli ürünlerde genellikle günlük değerin %75’inin altında bulunduğunu, yalnızca K içeren ya da kalsiyum, magnezyum, D vitamini ile birleşen ürünlerde ise 4.050 µg gibi çok yüksek miktarların bulunabildiğini bildirir. ^[1] Miktar, özellikle varfarin kullanıcıları için belirleyicidir. “Kalsiyumu kemiğe yönlendirir” ya da “damarı temizler” gibi ifadeler, yukarıdaki kanıtla örtüşmeyen pazarlama dilidir. Bu rehber ürün veya marka önermez.

K2 hakkında sık yanlış anlaşılanlar

• “K2 herkeste eksiktir.” NIH, erişkinde klinik K vitamini eksikliğinin çok nadir olduğunu bildirir. NIH, bazı NHANES analizlerinde ABD nüfusunun yaklaşık üçte birinin AI’nin üzerinde alım yaptığını, ancak AI yalnızca bir tahmin olduğundan ve K vitamini vücutta da sentezlendiğinden bunun anlamının belirsiz kaldığını aktarır. ^[1]
• “MK-7, MK-4’ten üstündür.” Yarılanma süresi farkı biyokimyasal göstergelerde ölçülmüştür; bunun kemik veya damar sonuçlarında üstünlüğe dönüştüğü gösterilmemiştir. NIH, K vitamini biçimlerinin göreli biyoyararlanımı hakkında az veri bulunduğunu bildirir. ^{[8] [1]}
• “Doğal bir vitamin olduğu için her koşulda güvenlidir.” UL belirlenmemiştir, ancak antikoagülan kullananlar için ciddi bir etkileşim vardır. ^[1]

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar

Ayrıntılı rehberK2 vitamini faydaları: hangi iddia destekleniyor, hangisi desteklenmiyor?→

Bu rehber günlük ya da haftalık bir kişisel doz önermez. Varfarin veya benzeri bir ilaç kullanan, böbrek hastalığı olan ya da emilim bozukluğu bulunan kişiler için K içeren bir ürünün uygunluğunu tedavi eden hekim değerlendirir.

2020 düzeltmesi neden önemli?

Mott ve arkadaşları, veri bütünlüğü sorgulanan YOPS çalışmasını analizden çıkardı. Düzeltilmiş klinik kırık OR’si 0,74 (%95 GA 0,56–0,97), omurga kırığı OR’si 0,98 (0,85–1,14) oldu. Düşük yanlılık riskli çalışmaların sonucu değişmedi. Yazarların genel yorumu da değişmedi: bu veriler K2’nin herkeste kırığı önlediğini göstermez. Yukarıdaki sayısal özet düzeltilmiş değerleri kullanır. ^[9]

2026 VitaK-CAC çalışması: olumlu görüntüleme, belirsiz klinik yarar

Semptomatik koroner arter hastalığında 180 kişi randomize edildi; 85 kişi MK-7, 82 kişi plasebo aldı. İki yılda koroner kalsiyum skorunun ilerlemesi MK-7 grubunda daha yavaştı (gruplar arası p=0,02). Her iki grupta da skor arttı: bu, damarın temizlendiği anlamına gelmez. Çalışma görüntüleme sonucunu ölçtü; plak kararlılığına, kalp krizine veya sağkalıma etkisi kesinleşmedi. Önceki kapak ve diyaliz çalışmalarından farklı hasta grubunu ele alır; sonuçları tek bir genel “işe yarar/yaramaz” hükmünde birleştirmemek gerekir. ^[10]