Peptit çeşitleri

Peptitler işlevlerine göre nasıl ayrılır?

Peptitlerin vücuttaki ve ilaç olarak işlevleri çok çeşitlidir. Wang ve arkadaşlarının derlemesi, peptit ilaç araştırmalarının insülin, oksitosin, vazopresin ve GnRH gibi doğal hormonlarla başladığını; sonra hormon taklitçileri, doğadan (örneğin hayvan zehirlerinden) elde edilen peptitler ve laboratuvarda tasarlanan peptitlerle genişlediğini anlatır. ^[1] Aşağıdaki gruplar bu sitenin rehberlerini düzenlemek için kullanılır; bir madde birden fazla gruba girebilir.

Hormon ve inkretin peptitleri

İnsülin ve GLP-1 bu grubun en bilinen örnekleridir. GLP-1, bağırsaktan salgılanan ve yemekten sonra insülin salgısını artıran “inkretin” hormonlarından biridir. Wang ve arkadaşlarına göre GLP-1’in vücuttaki yarı ömrü çok kısadır ve dizisi değiştirilerek daha kalıcı ilaçlar (dulaglutid, liraglutid, semaglutid) geliştirilmiştir. ^[1] Aynı derleme, oktreotidi somatostatin taklitçisi, desmopresini vazopresin taklitçisi bir peptit ilaç olarak sayar. ^[1] Tirzepatid GIP ve GLP-1 reseptörlerini, araştırma aşamasındaki retatrutid ise bunlara ek olarak glukagon reseptörünü uyarır; ayrıntı GLP-1 nedir? ve GLP-1 agonistleri rehberlerindedir.

Büyüme hormonu ekseni: salgılatıcılar

Bu peptitler büyüme hormonunun kendisi değildir; hipofizden büyüme hormonu salgılanmasını uyarırlar. WADA’nın 2026 listesi, S2.2.4 “büyüme hormonu salgılatıcı faktörler” başlığı altında CJC-1295’i büyüme hormonu salgılatıcı hormon (GHRH) analogları arasında, ipamorelini büyüme hormonu salgılatıcıları ve taklitçileri arasında adıyla sayar; S2 bölümü her zaman yasaktır. ^[4] FDA’nın değerlendirmesine göre ipamorelin asetat, kümelenme ve safsızlıklar nedeniyle bazı uygulama yollarında bağışıklık yanıtı riski taşıyabilir; FDA ayrıca damar içi verildiği bir yayımlanmış çalışmada ölüm dahil ciddi advers olaylar bildirildiğini yazar. ^[5] FDA’nın bu satırda bağlantı verdiği randomize çalışmanın özeti ise ölümden söz etmez ve herhangi bir advers olayı plasebo grubunda daha sık bildirir (%94,8’e karşı %87,5). ^[10] Kanıtın tamamı CJC-1295 ve İpamorelin rehberlerindedir.

Doku onarımı iddiası taşıyan peptitler

BPC-157 ve TB-500 internette yara, tendon ve kas iyileşmesi iddiasıyla satılır. WADA 2026 listesi BPC-157’yi S0 (hiçbir resmî sağlık otoritesince insanda tedavi için onaylanmamış maddeler) bölümünde, “timozin beta-4 ve türevleri, örneğin TB-500”ü S2.3 bölümünde adıyla sayar. ^[4] İki maddede de bulgular çoğunlukla hayvan ve hücre çalışmalarından gelir; ayrıntı BPC-157 ve TB-500 rehberlerindedir.

Kozmetik ve sinyal peptitleri

Cilt bakım ürünlerinde kullanılan peptitler bu gruptadır. AB’nin kozmetik bileşen veri tabanı CosIng, Copper Tripeptide-1’i (GHK-Cu) bir tripeptidin bakır kompleksi olarak ve “cilt bakımı” işleviyle kaydeder. ^[8] Palmitoyl Pentapeptide-4 aynı veri tabanında palmitik asit ile bir pentapeptidin tepkime ürünü olarak, “cilt bakımı — çeşitli” işleviyle kayıtlıdır. ^[9] Bu kayıt bir etkinlik onayı değildir; bileşenin kozmetikte hangi işlevle kullanıldığını gösterir. Kanıt GHK-Cu ve GHK-Cu serum ve kremleri rehberlerinde değerlendirilir.

Sinir sistemine yönelik peptitler (nöropeptitler)

İnternette “nootropik” diye satılan selank ve semax, Rusya’da geliştirilmiş yedi amino asitli sentetik peptitlerdir; semax ACTH hormonunun bir parçasının analoğudur, selank ise kaygı giderici olarak sınıflanır. Kanıt, Rusça yayımlanmış küçük ve çoğunlukla plasebosuz çalışmalarla sınırlıdır; ayrıntı Selank / Semax rehberindedir.

Antimikrobiyal peptitler

Mookherjee ve arkadaşlarının derlemesine göre konakçı savunma peptitleri (antimikrobiyal peptitler), mikropları doğrudan öldürerek ve/veya bağışıklık yanıtını etkileyerek enfeksiyonla mücadele eden, doğal olarak bulunan peptitlerdir; enfeksiyon, kronik iltihap ve yara iyileşmesi için tedavi geliştirme çalışmaları sürmektedir. ^[2] Bu gruptan katelisidin LL-37, ABD’de eczanede ilaç hazırlamak için FDA’ya aday gösterilmiş peptitlerden biridir; FDA’nın listesinde LL-37, daha önce önemli güvenlik riski kategorisinde olup adaylığı geri çekilen ve güvenlik değerlendirmesi sayfada duran maddeler arasındadır. ^[5]

Mitokondriyal kökenli peptitler

Lee ve arkadaşları 2015’te mitokondriyal DNA’daki 12S rRNA geninin içinde kısa bir okuma çerçevesi bulduklarını ve bunun 16 amino asitli MOTS-c peptidini kodladığını bildirdi; MOTS-c farelerde yaşa bağlı ve yüksek yağlı diyetle gelişen insülin direncini ve diyetle kilo alımını önledi. ^[3] Bu bulgular fare verisidir. WADA 2026 listesi MOTS-c’yi S4.4.1 bölümünde AMPK aktivatörleri arasında sayar. ^[4] Ayrıntı MOTS-c rehberindedir. Yaşlanma karşıtı iddialarla satılan dört amino asitli Epitalon ise sığır epifiz özütüne dayanılarak sentezlenmiştir; telomer iddiaları hücre ve fare verisine dayanır.

Peptitler yasal statülerine göre nasıl ayrılır?

Bir peptit hakkında ne kadar bilgi olduğunu en iyi bu ayrım anlatır. Ruhsatlı bir ilaçta etkinlik ve güvenlik klinik çalışmalarla değerlendirilmiş, üretim kalitesi denetlenmiş ve yan etkiler ürün bilgisine yazılmıştır. Ruhsatsız bir üründe bu adımların hiçbiri güvence altında değildir.

Ruhsatlı satırındaki maddeler TİTCK’nın 16.10.2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’nde yer alır; aynı listede BPC-157, TB-500, CJC-1295, ipamorelin, epitalon, MOTS-c, selank, semax ya da retatrutid etkin maddeli bir ürün bulunmaz. ^[6] Hukuki sonuçlar Peptitler yasal mı?, etiketlerin anlamı Araştırma peptiti ne demek? rehberindedir.

Peptitler hangi yollarla verilir?

Uygulama yolu, peptidin sindirimden ve hızlı yıkımdan nasıl korunacağıyla ilgilidir. Wang ve arkadaşlarına göre peptitler mide ve bağırsaktaki sindirim enzimleriyle kolayca parçalandığı için peptit ilaçların çoğu enjeksiyonla verilir; ağız yolu için emilim artırıcılar, solunum, deriden geçiş ve takılabilir pompalar gibi yollar araştırılmaktadır. ^[1] Aşağıdaki bilgiler ruhsatlı ürünlerin biçimlerini tanımlar; kullanım talimatı değildir.

• Deri altı enjeksiyon: GLP-1 reseptör agonistleri, tirzepatid, insülinler ve teriparatid TİTCK listesinde kalem ya da flakon biçiminde ruhsatlıdır. ^[6] Wang ve arkadaşlarına göre dulaglutid gibi ilaçlarda yarı ömrü uzatan yapısal değişiklikler haftada bir enjeksiyona olanak sağlamıştır. ^[1] Yarı ömrün anlamı Yarı ömür ne demek? rehberindedir.
• Kas içi / damar içi: Oksitosin TİTCK listesinde kas içi ve damar içi kullanılan ampuller olarak yer alır. ^[6]
• Ağız yolu: Semaglutid tablet, emilim artırıcı bir yardımcı maddeyle (salkaprozat sodyum) formüle edilmiştir; EMA’ya göre emilim ağırlıklı olarak midede olur, biyoyararlanım yaklaşık %1–2’dir ve emilim kişiden kişiye çok değişkendir. ^[7]
• Burun yolu: Desmopresin TİTCK listesinde burun spreyi biçiminde ruhsatlı bir peptit ilaçtır. ^[6]
• Deri altı implant: GnRH’den türetilmiş bir peptit olan lösprorelin (leuprolid) ^[1] TİTCK listesinde implant ve deri altı enjeksiyon biçimlerinde ruhsatlıdır. ^[6]
• Cilde sürme: Kozmetik peptitler krem ve serumlarda kullanılır; CosIng kayıtları cilt bakım işlevini tanımlar. ^[8]

Ruhsatsız araştırma peptitleri için kullanılan yollar (enjeksiyon, burun spreyi, kapsül) hiçbir otoritenin değerlendirmesinden geçmemiştir; bu ürünlerin emilim, kararlılık ve kısırlık (sterilite) bilgisi doğrulanmamıştır. Peptitlerin ısı ve ışığa duyarlılığı Peptit nasıl saklanır? rehberinde ele alınır.

Sitedeki peptitler hangi sınıfta?

WADA sütunu yalnızca listede adıyla geçip geçmediğini gösterir. ^[4] Listenin S0 bölümü, başka bölümlerde sayılmayan ve hiçbir resmî sağlık otoritesince insanda tedavi için onaylanmamış her maddeyi kapsar; adı geçmeyen bir madde bu yüzden otomatik olarak serbest değildir. ^[4]

Bu rehberden sonra nereye?

Peptitlerin kimyası ve tarihi Peptit nedir?, riskler Peptit yan etkileri, ruhsatsız ürünlerin etiket dili Araştırma peptiti ne demek? rehberindedir. Bu rehber kişisel ürün, kaynak veya doz önermez.