Kondroitin

Kondroitin nedir, vücutta ne işe yarar?

NCCIH’ye göre kondroitin, eklemlerdeki kıkırdağın bir bileşenidir ve kıkırdağın baskıya direnmesinde rol oynar. ^[1] Bu bir “vücuttaki rol” bilgisidir; ağızdan alınan kondroitinin hasarlı kıkırdağı onardığı anlamına gelmez ve takviyenin etkisi ayrı çalışmalarla ölçülür. ABD’de 2017 tarihli bir ankette kondroitin (glukozaminle birlikte ya da tek başına), osteoartrit tanısı almış 35 yaş ve üzeri kişilerde en sık kullanılan diyet takviyesi olarak bildirilmiştir. ^[1]

Kondroitin hangi formlarda ve kaynaklardan bulunur?

Kondroitin ABD’de kondroitin sülfat olarak diyet takviyesi şeklinde satılır; bazı ülkelerde belirli kondroitin ve glukozamin preparatları reçeteli ilaçtır. ^[1] Bu ayrım kanıtın yorumunu etkiler: Honvo ve arkadaşlarının meta-analizinde yalnızca düşük yanlılık riskli çalışmalara bakıldığında, tek bir kaynaktan gelen farmasötik dereceli kondroitin ile diğer preparatlar arasında anlamlı fark ortaya çıktı. ^[3]

Türkiye’de Kısıtlı Maddeler Listesi’ndeki kondroitin sülfat satırları iki kaynak grubunu ayırır: Escherichia coli O5:K4:H4 bakterisinin U1-41 suşunun (ATCC 23502) fermantasyonundan elde edilen kondroitin ve “diğer kaynaklar” (sığır, tavuk, kimyasal sentez). ^[13]

Kondroitin diz ağrısına iyi gelir mi?

Cochrane derlemesi (2015)

Singh ve arkadaşlarının Cochrane derlemesi, osteoartritli yetişkinlerde 43 randomize çalışmayı (kondroitin alan 4.962, plasebo ya da başka kontrol alan 4.148 katılımcı) inceledi; çalışmaların çoğu diz osteoartritindeydi. Kısa dönemde (6 aydan kısa) ağrı için mutlak risk farkı %10 daha düşüktü (%95 GA %6–15; NNT 5; 8 çalışma; kanıt düzeyi düşük, yanlılık riski yüksek; I² %70). 6 aydan uzun çalışmalarda fark %9 idi (%95 GA %18 daha düşük ile %0; 6 çalışma; düşük kanıt). WOMAC ağrıda %20 iyileşme oranı kondroitin grubunda 100 kişide 53, plasebo grubunda 47 idi (RR 1,12; %95 GA 1,01–1,24; 2 çalışma, 1.253 katılımcı; yüksek düzey kanıt). Ağrı ve Lequesne indeksindeki yarar, tahsis gizliliği yeterli çalışmalara, büyük örneklemli (>200) çalışmalara ve ilaç firması finansmanı olmayan çalışmalara sınırlandığında belirsizleşti. ^[2]

Aynı Cochrane derlemesinde kondroitinin tek başına ya da glukozamin ya da başka bir takviyeyle birlikte kullanıldığı karşılaştırmalar birlikte analiz edildi: ağrıda plasebo veya aktif kontrole göre %10 daha düşük mutlak risk farkı (%95 GA %5–14; NNT 4; 17 çalışma; düşük kanıt; I² %91) bulundu; fiziksel işlevde ise kondroitinin glukozamin ya da başka bir takviyeyle birlikte kullanıldığı karşılaştırmada anlamlı fark yoktu (%1 daha düşük, %95 GA %6 daha düşük ile %3 daha yüksek; 5 çalışma; orta düzey kanıt). Derlemenin sonucu, düşük kaliteli çalışmalara dayanarak kondroitinin kısa dönemde ağrıyı plaseboya göre iyileştirdiği, yararın küçük ile orta arasında olduğu ve bazı duyarlılık analizlerinde sürdüğü, bazılarında sürmediği yönündedir. ^[2]

Honvo meta-analizi (2019)

Yalnızca diz osteoartritli 18 plasebo kontrollü çalışmayı birleştiren analizde kondroitin sülfat ağrıyı anlamlı ama tutarsız biçimde azalttı (SMD −0,63; %95 GA −0,91 ile −0,35; I² %94) ve işlevi iyileştirdi (SMD −0,82; −1,31 ile −0,33; I² %95). Düşük yanlılık riskli çalışmalarda tek bir kaynaktan farmasötik dereceli kondroitinde ağrı için SMD −0,25 (−0,34 ile −0,16), diğer preparatlarda −0,08 (−0,19 ile +0,02) bulundu. Etki büyüklüğü ile çalışma büyüklüğü arasında güçlü ilişki saptandı (ağrı için rS=0,93) ve en küçük çalışmalar çıkarıldığında artık heterojenlik kalmadı. Makalenin finansman bölümüne göre analiz, düşük yanlılık riskli çalışmalarda öne çıkan farmasötik dereceli ürünün üreticisinden alınan koşulsuz eğitim hibesiyle desteklenmiştir. ^[3] NCCIH de aynı analizi, çalışma sonuçlarında büyük tutarsızlık olduğu notuyla aktarır. ^[1]

Büyük çalışmalar

GAIT’te (1.583 hasta, 24 hafta) kondroitin sülfat grubunda yanıt oranı plaseboya göre 5,3 puan yüksekti (P=0,17; plasebo %60,1); fark anlamlı değildi. ^[4] Wandel’in ağ meta-analizinde (10 çalışma, 3.803 hasta) kondroitinin ağrı farkı −0,3 cm (%95 güvenilirlik aralığı −0,7 ile 0,0) idi ve önceden belirlenen klinik önem eşiği olan −0,9 cm’ye ulaşmadı. ^[10]

Kondroitin eklem yapısını korur mu?

Yapısal sonuçlar tutarsızdır. Cochrane’de 2 çalışmada (kanıt düzeyi yüksek) minimum eklem aralığı kaybı kondroitin grubunda %4,7 daha az bulundu (%95 GA %1,6–7,8). ^[2] NCCIH, 622 ve 300 katılımcılı iki 2 yıllık çalışmada kondroitinin eklem aralığını plaseboya göre iyileştirdiğini, ancak ABD’deki GAIT ve Avustralya’daki LEGS çalışmalarında tek başına kondroitin için böyle bir etki bulunmadığını aktarır. ^[1] GAIT’in 24 aylık alt çalışmasında (572 hasta) hiçbir tedavi grubunda plasebodan anlamlı eklem aralığı farkı yoktu. ^[5] LEGS’te (605 katılımcı, 2 yıl; günde 800 mg kondroitin sülfat) tek başına kondroitin için anlamlı yapısal etki saptanmadı; kombinasyonda fark 0,10 mm idi (%95 GA 0,002–0,20). ^[6]

Kondroitin el osteoartritinde işe yarar mı?

Gabay ve arkadaşlarının tek merkezli, çift kör RCT’sinde radyografik el osteoartriti ve belirgin ağrısı olan 162 hasta, 6 ay boyunca günde 800 mg kondroitin sülfat (n=80) ya da plasebo (n=82) aldı. Global el ağrısındaki düşüş kondroitin grubunda daha fazlaydı (VAS farkı −8,7 mm; P=0,016) ve el işlevi daha fazla düzeldi (FIHOA farkı −2,14; P=0,008); kavrama gücü ve parasetamol tüketiminde fark yoktu. ^[9] Tek çalışma olduğu için sonuç doğrulanmayı bekler. ACR/AF 2019, kondroitin sülfatı el osteoartriti için koşullu olarak önerir; gerekçe, zarar bulgusu olmadan analjezik etki gösteren tek çalışmadır. ^[11]

Glukozamin ile birlikte kullanım: plasebo ve selekoksib karşılaştırmaları

GAIT’te kombinasyon genel grupta plaseboya göre yanıt oranını 6,5 puan artırdı (P=0,09); orta-şiddetli ağrılı 354 hastalık alt grupta %79,2’ye karşı %54,3 (P=0,002) bulundu ve bu keşifsel bir analizdi. ^[4] LEGS’te dört grubun hepsinde ağrı azaldı ve gruplar arasında fark çıkmadı (p=0,93). ^[6] Roman-Blas ve arkadaşlarının 6 aylık çalışmasında (164 hasta, Kellgren/Lawrence derece 2–3, orta-şiddetli ağrı) kondroitin sülfat + glukozamin sülfat, değiştirilmiş tedavi-niyetli analizde plaseboya üstün olmadı; yazarlar kombinasyonun plaseboya göre ağrıda daha az azalma sağladığını (üstünlük göstermediğini) bildirdi, protokole uyan hastalarda fark yoktu. Makalede global ağrı skorunun biçimlendirilmesine ilişkin bir düzeltme (erratum) yayımlanmıştır; bu nedenle burada ölçek değerleri aktarılmamıştır. ^[7]

MOVES çalışmasında (606 hasta, Kellgren/Lawrence derece 2–3, orta-şiddetli ağrı, 6 ay; kondroitin sülfat + glukozamin hidroklorür ile selekoksib karşılaştırması) WOMAC ağrı değişimi kombinasyonda −185,7, selekoksibde −186,8 idi ve önceden belirlenen aşağı olmama (non-inferiority) sınırı sağlandı. Çalışmada plasebo kolu yoktur; bu nedenle iki tedavinin plaseboya üstünlüğü hakkında bilgi vermez. Makalenin finansman bölümüne göre çalışmayı kombinasyon ürününün üreticisi finanse etmiş, ilaçları sağlamış ve tasarım ile veri yorumuna katılmıştır; yazarların bir kısmı aynı şirketle danışmanlık ilişkisi bildirmiştir. ^[8]

Kılavuzlar kondroitin için ne diyor?

Kondroitin güvenli mi?

NCCIH, glukozamin ve kondroitin üzerine yapılan büyük çalışmalarda önemli bir güvenlik sorunu saptanmadığını belirtir; glukozamin ve kondroitinin, antikoagülan warfarin kullananlarda artmış kanama riskiyle ilişkilendirildiğini ve gebelik ile emzirme sırasındaki güvenliği hakkında az şey bilindiğini ekler. ^[1] Cochrane’de kondroitin, ciddi advers olaylarda plaseboya göre anlamlı biçimde daha düşük olasılıkla ilişkiliydi (Peto OR 0,40; %95 GA 0,19–0,82; 6 çalışma; orta düzey kanıt); advers olay sayısı ve advers olaya bağlı çekilme sayısında fark yoktu. Aynı derleme, advers olayların sınırlı biçimde raporlandığını belirtir. ^[2] GAIT’te advers olaylar hafif, seyrek ve gruplar arasında dengeliydi. ^[4]

Türkiye’de kondroitin nasıl düzenleniyor?

Türkiye’de takviye edici gıdalar Tarım ve Orman Bakanlığı’nın düzenlemesi altındadır ve piyasaya arz edilecek her takviye edici gıda için Bakanlık onayı zorunludur. ^[14] Kısıtlı Maddeler Listesi’nde (son güncelleme 21/09/2026) kondroitin sülfat için “11 yaş ve üzeri günlük alım dozu” sütununda 1.200 mg/gün üst sınır yer alır; 4–10 yaş sütunu boştur. ^[13]

• E. coli fermantasyonu kaynaklı kondroitin sülfat: 1.200 mg/gün (“hamile ve emziren kadınlar haricindeki yetişkin nüfus için”), 03/07/2026; “TGK Yeni Gıdalar Yönetmeliği Ek-1’e uygun olur” koşulu; etikette 18 yaş altı ile hamile ve emziren kadınlar tarafından kullanılmaz uyarısı yapılır. ^[13]
• “Diğer kaynaklar” (sığır, tavuk, kimyasal sentez): 1.200 mg/gün; ilk yayım 22/01/2016; “31/12/2025’ten önce takviye edici gıdalarda kullanıldığı ispat edilirse yeni gıda kapsamında değerlendirilmez” notu; glikozaminoglikan beyanı yapılabilir; etikette “18 yaş altı bireylerde kullanılmaz.” ve “Bu takviye edici gıdanın 3 aydan fazla kullanılması durumunda doktora danışılmalıdır.” uyarısı yapılır. ^[13]

Bu liste bir üst sınırdır; ürünün etkili olduğu anlamına gelmez.

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar