GLP-1 Agonistleri

GLP-1 nedir ve GLP-1 agonistleri nasıl çalışır?

GLP-1, bağırsaktaki enteroendokrin hücrelerden yemekten sonra salınan bir hormondur. Drucker’ın derlemesine göre GLP-1, insülin salgısını artırıp glukagon salgısını baskılayarak yemek sonrası kan şekeri yükselişini kontrol eder; ayrıca mide boşalmasını ve besin alımını azaltır. ^[1]

Aynı derleme, GLP-1 reseptörünü hedefleyen tedavilerin ağızdan alınabilen agonistlere ve birden fazla hormon reseptörünü tek molekülle uyaran “çoklu agonistlere” doğru geliştiğini anlatır. ^[1] Ağızdan alınan, peptit olmayan ilk GLP-1 agonisti orforglipron ABD’de 1 Nisan 2026’da ruhsat aldı; Türkiye’de ruhsatlı değildir (Orforglipron). Tirzepatid (GIP ve GLP-1) ve retatrutid (GIP, GLP-1 ve glukagon) bu ikinci gruptadır.

Hangi GLP-1 ilaçları var? Karşılaştırma tablosu

Türkiye sütunu TİTCK’nın 16.10.2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’ne dayanır; parantez içindeki yıllar listedeki ilk ruhsat tarihleridir. Listede GLP-1 reseptör agonistleri ATC A10BJ, insülinle sabit kombinasyonları A10AE, tirzepatid ise ayrı olarak A10BX16 koduyla yer alır. Liksisenatid tek başına içeren ürün listede “Madde-23 gerekçeli askıda” olarak işaretlidir. ^[2] EXSCEL’de kullanılan haftalık eksenatid formülü Türkiye listesinde yoktur; listedeki eksenatid ürünü farklı bir formüldür. ^[2]

Her ilacın ayrıntıları kendi sayfasında:

Sınıfın kalp, böbrek ve ölüm üzerine etkisi ne?

Tip 2 diyabette yapılan sekiz büyük kalp-damar sonuç çalışmasının (60.080 hasta) meta-analizinde GLP-1 reseptör agonistleri majör kalp-damar olaylarını %14 (HR 0,86; %95 GA 0,80–0,93), tüm nedenlere bağlı ölümü %12 (HR 0,88), kalp yetersizliğiyle hastaneye yatışı %11 (HR 0,89) ve bileşik böbrek sonucunu %21 (HR 0,79) azalttı. Ağır hipoglisemi, retinopati veya pankreasla ilgili yan etkilerde artış görülmedi. Etki, moleküllerin yapısal benzerliğine göre anlamlı farklılık göstermedi. ^[9]

Bu ortalama sonuç her üyenin aynı etkiye sahip olduğu anlamına gelmez. EXSCEL’de haftalık eksenatid plasebodan kötü olmadığını gösterdi ama üstünlük ölçütünü karşılamadı (p=0,06). ^[3] LEADER’da liraglutid kalp-damar kaynaklı ölümü de azalttı (HR 0,78). ^[4] REWIND’da dulaglutid birincil sonucu azalttı ama tüm nedenlere bağlı ölümdeki fark anlamlı değildi (HR 0,90; 0,80–1,01). ^[5] Bu çalışmaların tümü tip 2 diyabetlilerde yapılmıştır; diyabeti olmayan kişilerdeki kalp-damar verisi semaglutid sayfasında anlatılan SELECT çalışmasından gelir.

Kilo üzerindeki etki üyeler arasında nasıl değişir?

Kilo kaybının büyüklüğü molekülden moleküle belirgin değişir. Diyabeti olmayan obez veya fazla kilolu yetişkinlerde 72 haftalık SURMOUNT-1’de tirzepatid dozuna göre ortalama %15,0–20,9 kilo kaybı sağladı (plasebo %3,1). ^[7] Retatrutidin 48 haftalık faz 2 çalışmasında en yüksek dozda kayıp %24,2’ydi; ancak bu, 338 kişilik bir faz 2 çalışmasıdır ve doza bağlı nabız artışı da görülmüştür. ^[8] Farklı çalışmalardaki yüzdeler, katılımcılar ve süreler farklı olduğu için doğrudan karşılaştırılamaz.

Ortak yan etkiler ve uyarılar nelerdir?

• Sindirim: Sınıfın en sık yan etkileri bulantı, kusma ve ishaldir. REWIND’da sindirim yan etkisi dulaglutid grubunun %47,4’ünde, plasebo grubunun %34,1’inde bildirildi; LEADER’da liraglutidin bırakılmasına en sık yol açan yan etkiler sindirimle ilgiliydi. ^{[5] [4]} Tirzepatid ve retatrutidde de en sık yan etkiler sindirimle ilgiliydi ve çoğunlukla doz artırma döneminde görüldü. ^{[7] [8]}
• Pankreas: EXSCEL’de akut pankreatit, pankreas kanseri ve medüller tiroid kanseri sıklığı plaseboyla anlamlı farklı değildi; LEADER’da pankreatit sıklığı liraglutid grubunda anlamlı olmayan biçimde daha düşüktü. ^{[3] [4]}
• İntihar düşünceleri: EMA’nın güvenlik komitesi PRAC, Nisan 2024’te dulaglutid, eksenatid, liraglutid, liksisenatid ve semaglutidi kapsayan incelemesinde, eldeki kanıtların bu ilaçlarla intihar ve kendine zarar verme düşünce ve eylemleri arasında nedensel bir ilişkiyi desteklemediği sonucuna vardı. ^[10]

Tiroid C hücresi tümörü kutulu uyarısı, medüller tiroid kanseri/MEN 2 kontrendikasyonu, gebelik ve emzirme kısıtlamaları ile anestezide aspirasyon uyarısı her ürünün kendi ürün bilgisinde yer alır; ilgili ilaç sayfalarında KÜB’den aktarılır. NAION için düzenleyici karar şimdilik yalnızca semaglutidi kapsar.

Türkiye’de geri ödeme ve sahtecilik uyarısı

SGK’nın 08.04.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan EK-4/A Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi’nde GLP-1 reseptör agonisti içeren ürünlerden yalnızca eksenatid (Byetta) ile insülin glarjin ve liksisenatid sabit kombinasyonu (Soliqua) yer alır; semaglutid, liraglutid, dulaglutid ve tirzepatid içeren ürünler listede yoktur. ^[12]

Türkiye’de Erzurum İl Sağlık Müdürlüğü’nün eczacı odasına gönderdiği yazı (oda kayıt tarihi 20.05.2026), TİTCK’nın 14.05.2026 tarihli yazısına atıfla GLP-1 reseptör agonisti içeren ilaçlarda sahtelik şüphesi bildirimlerinin ciddi biçimde arttığını aktarır; eczane ve ecza deposu denetimlerinde Ozempic, Saxenda ve Wegovy kalemleri ile Mounjaro enjeksiyonluk çözeltinin yüksek sahtelik riski taşıdığı belirtilir. Yazı, internet üzerinden ilaç alınmaması ve İlaç Takip Sistemi’ne (İTS) kaydı yapılamayan ilaçların bulundurulmaması ve kullanılmaması gerektiğini vurgular. ^[13]

Ruhsatsız GLP-1 ürünleri: retatrutid örneği

Retatrutid TİTCK’nın ruhsatlı ürünler listesinde yer almaz. ^[2] FDA, retatrutidin onaylı bir ilacın bileşeni olmadığını, herhangi bir durumda güvenli ve etkili bulunmadığını ve ABD federal yasasına göre eczanelerde hazırlanan ilaçlarda kullanılamayacağını açıklamıştır. FDA ayrıca retatrutidi tüketicilere pazarlayan tele-sağlık şirketlerini ve GLP-1 etken maddelerini ilaç hazırlayıcılarına satan dağıtıcıları uyardığını bildirir. ^[11] FDA, uygun kalite kontrolleri olmadan üretilmiş olabilecek GLP-1 etken maddelerinin ülkeye girişini durdurmak için bir ithalat uyarısı da yayımlamıştır. ^[11] Bu rehber hiçbir ürünün nasıl temin edileceğini ele almaz.

Bu sayfanın sınırları

Bu sayfa GLP-1 reseptör agonistlerini sınıf olarak tanıtır ve her üye için tek bir öne çıkan çalışmayı özetler; ilaçlar arasında seçim önermez. Ruhsat durumu TİTCK’nın belirtilen tarihli listesine aittir ve değişebilir. Hangi ilacın kime uygun olduğu hekimin değerlendirmesine bağlıdır.