Semaglutid

Semaglutid nedir ve nasıl çalışır?

Semaglutid, rekombinant DNA teknolojisiyle üretilen bir insan glukagon benzeri peptit-1 (GLP-1) analoğudur. ^[1] GLP-1, yemekten sonra bağırsaktan salınan bir hormondur; semaglutid kan şekerine bağlı olarak insülin salgısını artırır ve glukagon salgısını azaltır. Wegovy KÜB’üne göre GLP-1 iştah ve kalori alımının fizyolojik bir düzenleyicisidir; GLP-1 reseptörü beynin iştah düzenlemesiyle ilgili bölgelerinde bulunur ve hayvan çalışmaları semaglutidin beyinde bu reseptör aracılığıyla etki ettiğini göstermektedir. ^[2]

Türkiye KÜB’üne göre semaglutidin doğal GLP-1’e kıyasla çok daha uzun etkili olmasının temel nedeni albümine bağlanmasıdır; ayrıca DPP-4 enzimiyle parçalanmaya karşı dayanıklı hale getirilmiştir. Yarılanma ömrü yaklaşık bir haftadır; bu yüzden haftada bir uygulanabilir ve son dozdan sonra yaklaşık beş hafta boyunca dolaşımda kalır. Aynı belge, semaglutidin mide boşalmasını geciktirdiğini ve bunun ağızdan alınan başka ilaçların emilim hızını etkileyebileceğini belirtir. ^[1]

Ozempic, Wegovy ve Rybelsus arasındaki fark nedir?

Üçünde de etken madde semaglutiddir; farkı ruhsatlı endikasyon, uygulama yolu ve doz belirler. Aşağıdaki tablo Türkiye KÜB’lerine ve TİTCK ruhsat listesine dayanır.

Wegovy’nin Türkiye KÜB’ü, ürünün başka bir semaglutid ürünü veya başka GLP-1 reseptör agonistiyle birlikte kullanılmaması gerektiğini yazar. ^[2] TİTCK listesinde Ozempic’in 0,25, 0,5 ve 1 mg kalemleri yer alır; ABD etiketinde tanımlı 2 mg Ozempic dozu Türkiye listesinde yoktur. ^{[4] [6]}

Türkiye’de durum: ruhsat, endikasyon dışı kullanım ve SGK

Türkiye’de semaglutid: resmî belgeler ne diyor?

• Ruhsat: TİTCK’nın 16.10.2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’nde Ozempic, Rybelsus ve Wegovy ürünleri semaglutid (ATC A10BJ06) etken maddesiyle, ruhsatı askıda olmayan ürünler olarak yer alır. ^[4]
• Ozempic ve kilo: Ozempic’in Türkiye KÜB’ündeki endikasyonlar tip 2 diyabetle sınırlıdır; kilo verme endikasyonu yoktur. Diyabeti olmayan birinde kilo için kullanımı bu nedenle endikasyon dışıdır. ^[1]
• Wegovy: Kilo yönetimi endikasyonu Wegovy’nin KÜB’ündedir; Türkiye KÜB’ü 18 yaş altında güvenlilik ve etkililiğin belirlenmediğini yazar. Avrupa Birliği’nde ise 12 yaş ve üzeri, obez ve 60 kg’ın üzerindeki ergenler için ayrı bir endikasyon vardır. ^{[2] [5]}
• SGK: SGK’nın 08.04.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan EK-4/A Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi’nde semaglutid içeren ürün yer almaz; GLP-1 reseptör agonisti içeren ürünlerden listede yalnızca eksenatid (Byetta) ile insülin glarjin ve liksisenatid sabit kombinasyonu (Soliqua) bulunur. ^[12]

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) 3 Haziran 2025 tarihli kamuoyu duyurusunda Ozempic’in ruhsatının yalnızca tip 2 diyabet için olduğunu ve bu adla haftada en fazla 1 mg dozla kullanıldığını hatırlattı. Aynı duyuruda Wegovy’nin o tarihte Türkiye’de henüz piyasaya sürülmediği, bu nedenle Ozempic’in ülkede obezite tedavisinde de kullanıldığı ve kilo kaybı amacıyla kullanımında “bilimsel açıdan bir yanlışlık” olmadığı belirtildi. Dernek, ilacın yalnızca hekim tavsiyesi ve kontrolü altında kullanılması gerektiğini, hekim kontrolü ve bilgilendirme olmadan kullanımın sağlık sorunlarına yol açabileceğini de vurguladı. ^[13] Bu bir meslek derneğinin görüşüdür; TİTCK’nın endikasyon kararı değildir.

Avrupa ve ABD’de hangi endikasyonlarla onaylı?

Endikasyonlar ülkeye göre değişir; aynı ürün adı her yerde aynı onayı taşımaz.

• ABD — Ozempic (FDA etiketi, 05/2026): tip 2 diyabette glisemik kontrol; tip 2 diyabet ve yerleşik kalp-damar hastalığı olan yetişkinlerde majör kalp-damar olay riskinin azaltılması; tip 2 diyabet ve kronik böbrek hastalığı olan yetişkinlerde süregen eGFR düşüşü, son dönem böbrek hastalığı ve kalp-damar kaynaklı ölüm riskinin azaltılması. Etiketteki doz basamakları 2 mg’a kadar çıkar. ^[6]
• Avrupa Birliği — Wegovy (EMA): VKİ ≥30 ya da ≥27 ve kiloyla ilişkili en az bir ek hastalığı olan yetişkinlerde, kilo kaybı ve kilonun korunması dahil kilo yönetimi; ergenler için yukarıdaki ayrı endikasyon. AB ürün bilgisinde, başlangıçta VKİ ≥30 olan yetişkinler için 2,4 mg’ın üzerinde 7,2 mg’lık bir idame seçeneği de tanımlıdır; Türkiye KÜB’ünde en yüksek doz 2,4 mg’dır. ^{[5] [2]}

Klinik çalışmalar ne gösteriyor?

Aşağıdaki çalışmaların tamamı üretici tarafından finanse edilmiştir; sonuçlar yayın özetlerinden ya da düzenleyici ürün bilgilerinden (Türkiye KÜB’ü, AB ürün bilgisi) aktarılmıştır.

Tip 2 diyabet: kan şekeri

SUSTAIN 1, diyet ve egzersizle yeterli kontrol sağlanamayan, daha önce ilaç almamış tip 2 diyabetlilerde haftalık semaglutidi plaseboyla karşılaştırdı. Başlangıç HbA1c ortalaması %8,05’ti; 30. haftada HbA1c 0,5 mg ile %1,45, 1 mg ile %1,55 düştü, plaseboda anlamlı değişmedi (%−0,02). Tedaviyi bırakmanın başlıca nedeni bulantı gibi sindirim yan etkileriydi. ^[7] Türkiye KÜB’ündeki güvenlilik özeti, sekiz faz 3a çalışmasında semaglutid almış 4.792 hastaya dayanır. ^[1]

Kilo kaybı: STEP çalışmaları

STEP 1’de diyabeti olmayan, VKİ 30 ve üzeri (ya da kiloyla ilişkili en az bir ek hastalıkla 27 ve üzeri) 1.961 yetişkine yaşam tarzı programına ek olarak 68 hafta boyunca haftalık 2,4 mg semaglutid ya da plasebo verildi. Ortalama kilo değişimi semaglutidde %−14,9, plaseboda %−2,4 oldu (fark −12,4 puan). En az %5 kilo kaybı semaglutid grubunda katılımcıların %86,4’ünde, plaseboda %31,5’inde görüldü. Sindirim yan etkileri nedeniyle tedaviyi bırakanlar %4,5’e karşı %0,8’di. ^[8]

Avrupa ürün bilgisine göre STEP 1’in 140 kişilik alt çalışmasında DEXA ile ölçülen yağ kütlesindeki azalma yağsız vücut kütlesindeki azalmadan büyüktü; kaybın çoğunun iç organ yağı dahil yağ dokusundan geldiği değerlendirildi. ^[5] Yağsız kütlenin de azaldığını gösteren bu sonuç, kas kaybı tartışmasıyla birlikte yan etkiler sayfasında ele alınıyor.

Kalp-damar olayları: SUSTAIN-6 ve SELECT

Türkiye KÜB’ünde özetlenen 104 haftalık SUSTAIN 6 çalışmasında kalp-damar riski yüksek 3.297 tip 2 diyabetli standart tedaviye ek olarak semaglutid ya da plaseboya randomize edildi. Kalp-damar ölümü, ölümcül olmayan kalp krizi veya ölümcül olmayan inme bileşeni semaglutidde %6,6, plaseboda %8,9 oldu (HR 0,74; %95 GA 0,58–0,95); azalma esas olarak ölümcül olmayan inme ve kalp krizinden kaynaklandı, kalp-damar ölümünde fark yoktu. Aynı çalışmada diyabetik retinopati komplikasyonları semaglutidde %3,0, plaseboda %1,8 oranında görüldü. ^[1] Türkiye KÜB’ündeki kalp-damar risk azaltma endikasyonu bilinen kalp-damar hastalığı olan tip 2 diyabetlilerle sınırlıdır. ^[1]

SELECT, 45 yaş ve üzeri, yerleşik kalp-damar hastalığı olan, VKİ 27 ve üzeri, diyabeti olmayan 17.604 kişide 2,4 mg semaglutidi plaseboyla karşılaştırdı. Ortalama 39,8 aylık izlemde majör kalp-damar olayı semaglutid grubunda %6,5, plaseboda %8,0 oranında görüldü (HR 0,80; %95 GA 0,72–0,90). Yan etki nedeniyle ilacı kalıcı bırakanlar %16,6’ya karşı %8,2’ydi. ^[9] Bu sonuç kalp-damar hastalığı olmayan, yalnızca fazla kilolu kişilere taşınamaz.

Böbrek: FLOW

Türkiye KÜB’ünün klinik çalışmalar bölümüne göre FLOW, tip 2 diyabet ve kronik böbrek hastalığı olan 3.533 kişide haftalık 1 mg semaglutidi standart bakıma ek olarak plaseboyla karşılaştırdı; çalışma bağımsız veri izleme komitesinin önerisiyle planlı ara analizden sonra etkililik nedeniyle erken durduruldu (ortalama izlem 40,9 ay). Kalıcı eGFR düşüşü (en az %50), son dönem böbrek yetmezliği, böbrek replasman tedavisi ya da böbrek veya kalp-damar kaynaklı ölümden oluşan birincil sonuç riski %24 düşüktü (HR 0,76; %95 GA 0,66–0,88); yıllık eGFR kaybı 1,16 mL/dk/1,73 m² daha yavaştı. ^[1] Bu sonuçlar KÜB’de yer alsa da kronik böbrek hastalığına özgü bir endikasyon Türkiye KÜB’ünün endikasyon bölümünde yoktur; ABD etiketinde ayrı bir endikasyon olarak tanımlıdır. ^[6]

Kalp yetersizliği: STEP-HFpEF

AB ürün bilgisi, obeziteyle ilişkili korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetersizliği olan hastalarda yürütülen iki 52 haftalık çift kör RCT’yi özetler: diyabeti olmayan 529 hastada STEP-HFpEF ve tip 2 diyabetli 616 hastada STEP-HFpEF-DM. Standart bakıma ek haftalık 2,4 mg semaglutid, belirti ve fiziksel kısıtlılık puanını (KCCQ-CSS) plaseboya göre sırasıyla 7,8 ve 7,3 puan, 6 dakika yürüme mesafesini 20,3 m ve 14,3 m daha fazla iyileştirdi; kilo değişimi farkı %−10,7 ve %−6,4 oldu. ^[5] Bu çalışmalar bir belirti ve işlev sonlanımı ölçmüştür; kalp yetersizliğine bağlı hastane yatışı veya ölüm üzerine tasarlanmamıştır. Türkiye KÜB’ünde kalp yetersizliğine özgü bir endikasyon yoktur. ^[2]

Semaglutid bırakılınca ne olur?

STEP 1’in tedavisiz uzantısında, 68 haftalık tedavi ve yaşam tarzı programı birlikte sonlandırıldıktan sonra 327 katılımcı bir yıl daha izlendi. Semaglutid grubu ilk 68 haftada ortalama %17,3 kilo kaybetmişti; sonraki bir yılda bunun 11,6 puanını geri aldı ve başlangıca göre net kayıp %5,6’ya indi. İlk 68 haftadaki kardiyometabolik iyileşmelerin çoğu 120. haftada başlangıca doğru döndü. Yazarlar bunu obezitenin süregen bir hastalık olduğunun ve iyileşmelerin korunması için tedavinin sürmesi gerektiğinin göstergesi olarak yorumladı; uzantıdaki analizlerin tamamı keşif amaçlıydı. ^[10]

Ayrıntılı rehberOzempic bırakınca ne olur? Kilo geri alımı ve kanıt→

Yan etkiler ve ciddi uyarılar nelerdir?

Türkiye KÜB’üne göre en sık yan etkiler bulantı ve ishal (çok yaygın) ile kusmadır (yaygın); çoğunlukla hafif-orta şiddette ve kısa sürelidir. ^[1] Daha seyrek ama ciddi uyarılar şunlardır:

• Tiroid C hücresi tümörleri: ABD etiketindeki kutulu uyarıya göre semaglutid kemirgenlerde doza ve süreye bağlı tiroid C hücresi tümörlerine yol açmıştır; insanda medüller tiroid kanserine yol açıp açmadığı bilinmemektedir. Kişisel veya ailesel medüller tiroid kanseri ya da MEN 2 öyküsünde kontrendikedir. ^[6] Türkiye KÜB’ü de bu iki durumu kontrendikasyon olarak sayar. ^[1]
• Akut pankreatit, safra taşı, gastroparezi ve bağırsak tıkanıklığı: KÜB pankreatit şüphesinde ilacın kesilmesini, doğrulanırsa yeniden başlanmamasını yazar; bağırsak tıkanıklığı pazarlama sonrası raporlardan bilinir. ^[1]
• Anestezi ve aspirasyon: Genel anestezi veya derin sedasyon alan GLP-1 reseptör agonisti kullanıcılarında akciğere aspirasyon olguları bildirilmiştir; KÜB, gecikmiş mide boşalmasının işlemden önce dikkate alınmasını ister. ^[1]
• NAION (görme siniri başının damarsal hasarı): Türkiye KÜB’üne göre epidemiyolojik çalışmalar semaglutid tedavisi sırasında NAION riskinin arttığını göstermektedir; KÜB ani görme kaybında göz muayenesini, NAION doğrulanırsa semaglutidin kesilmesini yazar ve NAION’u çok seyrek yan etkiler arasında sayar. ^[1]
• İntihar düşünceleri: Bu konudaki düzenleyici değerlendirme (EMA PRAC, Nisan 2024) ile TEMD’in 2025 duyurusundaki uyarı yan etkiler sayfasında yan yana verilir. TEMD duyurusu ilacın bazı kişilerde depresyon ve intihar düşüncesini artırabileceğini yazar. ^[13]

Ayrıntılı rehberOzempic yan etkileri: sıklıklar, ciddi uyarılar ve bilinmeyenler→

Kimlerde kullanılmaz, kimlerde dikkat gerekir?

Türkiye KÜB’üne göre semaglutid tip 1 diyabette ya da diyabetik ketoasidoz tedavisinde kullanılmaz ve insülinin yerini tutmaz. Gebelikte kullanılmamalı, gebelik istenirse kesilmeli ve yarılanma ömrü uzun olduğu için planlanan gebelikten en az iki ay önce bırakılmalıdır; emzirme döneminde de kullanılmamalıdır. Sülfonilüre veya insülinle birlikte kullanıldığında hipoglisemi riski artar; insülin kullanan diyabetik retinopati hastalarında retinopati komplikasyonu riskinin arttığı gözlenmiştir. NYHA sınıf IV kalp yetersizliğinde deneyim yoktur ve önerilmez. ^[1] Ozempic’in Türkiye KÜB’ünde 18 yaş altı için güvenlilik ve etkililik belirlenmemiştir. ^[1]

Sahte ve ruhsatsız semaglutid neden risklidir?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 19 Haziran 2024’te üç sahte Ozempic serisi için tıbbi ürün uyarısı yayımladı. Ürünler Brezilya ve Birleşik Krallık’ta Ekim 2023’te, ABD’de Aralık 2023’te tespit edilmiş ve düzenlenmiş tedarik zincirinde dolaşmıştı. WHO, sahte ürünün yanlış doz, zararlı maddelerle kirlenme veya bilinmeyen içerik nedeniyle etkisiz tedaviye ve ciddi sağlık risklerine yol açabileceğini, deri altı enjeksiyonla uygulanmasının hayatı tehdit edebilecek riskler taşıdığını belirtir. ^[11]

Türkiye’de Erzurum İl Sağlık Müdürlüğü’nün eczacı odasına gönderdiği yazı (oda kayıt tarihi 20.05.2026), TİTCK’nın 14.05.2026 tarihli yazısına atıfla GLP-1 reseptör agonisti içeren ilaçlar için sağlık meslek mensupları, vatandaşlar ve firmalardan gelen sahtecilik şüphesi bildirimlerinde ciddi artış olduğunu aktarır. Yazıda eczane ve ecza deposu denetimlerinde Ozempic, Saxenda ve Wegovy kalemleri ile Mounjaro enjeksiyonluk çözeltinin yüksek sahtelik riski taşıdığı belirtilir; tüm paydaşların internet üzerinden ilaç almaması ve yasal tedarik zinciri dışında kalan, İlaç Takip Sistemi’ne (İTS) kaydı yapılamayan ilaçları bulundurmaması ve kullanmaması gerektiği vurgulanır. ^[14] ABD’de eczanelerde hazırlanan (compounded) ürünlere ilişkin FDA uyarıları kullanım sayfasında özetlenir. Bu rehber hiçbir ülkede ürünün nasıl temin edileceğini ele almaz.

KÜB’de kullanım bilgisi

Başlangıç dozu, doz artırma takvimi, kaçırılan doz kuralı ve saklama koşulları her ürünün KÜB’ünde tanımlıdır; bu bilgiler hekim ile hasta arasındaki tedavi planının çerçevesidir, kendi başına uygulanacak bir talimat değildir.

Ayrıntılı rehberOzempic nasıl kullanılır? KÜB’deki uygulama bilgisi→

GLP-1 sınıfındaki yeri

Semaglutid; eksenatid, liraglutid ve dulaglutid ile aynı ilaç sınıfındadır. Tirzepatid ise GLP-1 ile birlikte GIP reseptörünü de uyaran ikili bir agonisttir. Sınıfın genel mekanizması, ortak yan etkileri ve Türkiye’de ruhsatlı üyeleri ayrı sayfada karşılaştırılıyor.

Ayrıntılı rehberGLP-1 agonistleri: sınıf, üyeler ve Türkiye’deki ruhsat durumu→

Bu rehberin sınırları

Bu sayfa semaglutidin ne olduğunu, hangi ülkede hangi endikasyonla ruhsatlı olduğunu, büyük çalışmaların ne gösterdiğini ve resmî güvenlik uyarılarını özetler. Kişiye özel doz, ürün seçimi, fiyat ya da temin yolu önermez. Çalışma sonuçları belirli topluluklara aittir; diyabeti olmayan, kalp-damar hastalığı bulunmayan ya da VKİ’si çalışma eşiklerinin altında olan kişilere doğrudan taşınamaz. Semaglutid hekim değerlendirmesi ve izlemi gerektiren bir ilaçtır.