Ginkgo Biloba

Ginkgo biloba nedir?

NCCIH, ginkgoyu “yaşayan fosil” olarak anılan, ilkel bir bitki familyasının kalan son türü olan yaprak döken bir ağaç olarak tanımlar; Çin tıbbında öksürük, ishal ve başka durumlarda uzun süredir kullanılmaktadır. Bugün en çok kullanılan biçim, genellikle ekstre olarak yaprak kısmıdır. ^[1] Takviye olarak anksiyete, kalp hastalığı, bilişsel bozukluk ve demans, diyabet, premenstrüel sendrom, şizofreni ve tinnitus gibi çok sayıda durum için pazarlanır; sağlıklı kişilerde bilişsel performansı artırma iddiasıyla da sunulmuştur. ^[1]

Ürünler arasındaki fark önemlidir: Türkiye’deki Kısıtlı Maddeler Listesi ginkgo ekstresinden iki ayrı belirteç bileşik grubu (ginkgoflavoglikozitler ve terpen laktonlar) için ayrı sınırlar tanımlar. ^[10] Bir çalışmada kullanılan standartlaştırılmış ekstre, aynı bitki adını taşıyan başka bir ürüne doğrudan eşdeğer sayılamaz.

Vücuttaki rolü ve kullanım amacı

Ginkgo bir besin öğesi değildir; vücutta gerekli bir görevi ve eksikliği yoktur. Pazarlama iddiaları, bilişsel işlev ve dolaşım üzerinde olası etkiler üzerinedir; Cochrane derlemesi “nöroprotektif etkilerin biyolojik olarak makul” olduğunu söyler, ancak bu bir kanıt değil, derlemenin gerekçesidir. ^[4] Aşağıdaki bölümlerde her iddia, kimlerde ölçüldüğü ve ne bulunduğu ile ayrı verilir.

Ginkgo demansı önler mi?

GEM (Ginkgo Evaluation of Memory) çalışması, ABD’de 5 akademik merkezde 2000–2008 arasında yürütülen randomize, çift kör, plasebo kontrollü bir RCT’dir. Normal bilişsel işlevli (n = 2.587) ya da hafif bilişsel bozukluğu (MCI) olan (n = 482) 75 yaş ve üzeri toplam 3.069 gönüllü ginkgo ekstresi (n = 1.545) ya da plasebo (n = 1.524) grubuna ayrıldı; ortanca takip 6,1 yıldı. Demans gelişen 523 kişiden 277’si ginkgo, 246’sı plasebo grubundaydı. Tüm nedenli demans için risk oranı 1,12 (%95 GA 0,94–1,33; p = 0,21), Alzheimer hastalığı için 1,16 (%95 GA 0,97–1,39; p = 0,11), MCI olanlarda demansa ilerleme için 1,13 (%95 GA 0,85–1,50) idi. Yan etki profilleri iki grupta benzerdi ve çalışma NIH destekliydi. ^[2] Makale için PubMed’de bir düzeltme (erratum) kaydı vardır (JAMA 2008;300:2730).

GuidAge çalışması Fransa’da, birinci basamak hekimine kendiliğinden bellek yakınması bildiren 70 yaş ve üzeri yetişkinlerde 5 yıl sürdü: 2.854 kişi randomize edildi, 1.406 kişi ginkgo, 1.414 kişi plasebo aldı. Beşinci yılda ginkgo grubunda 61, plasebo grubunda 73 kişide olası Alzheimer hastalığı tanısı konmuştu (100 kişi-yılda 1,2 ve 1,4; HR 0,84; %95 GA 0,60–1,18; p = 0,306); risk zaman içinde orantılı değildi. Ölüm (76 ve 82) ve inme (65 ve 60; RR 1,12; %95 GA 0,77–1,63) iki grupta benzerdi. Çalışmanın finansmanı PubMed kaydına göre bir ilaç şirketi tarafından sağlandı. ^[3]

NCCIH, GEM’in de dahil olduğu üç büyük çalışmada, bilişsel işlevi normal ya da hafif bilişsel bozukluğu olan yaşlılarda ginkgo ekstresi takviyesinin demans riskini azaltmadığını bildirir; ginkgonun demansı önlediği veya ilerlemesini yavaşlattığı gösterilmemiştir. ^[1]

Ginkgo hafif bilişsel bozukluk ve demans belirtilerinde etkili mi?

Cochrane derlemesinin 2026 güncellemesi (Wieland ve ark., arama 8 Aralık 2022; 18 Kasım 2024’te güncellendi), bilişsel yakınması ya da MCI veya demans tanısı olanlarda ginkgoyu plasebo, olağan bakım veya başka tedavilerle karşılaştıran RCT’leri aldı: 82 çalışma, 10.613 katılımcı; 72 çalışmada (9.783 katılımcı) analiz edilebilir veri vardı ve yalnızca dört çalışma tüm alanlarda düşük yanlılık riskliydi. ^[4]

Öznel bilişsel yakınma. Üç çalışma (597 katılımcı) incelendi; altı aylık tek çalışmada (197 katılımcı) küresel klinik durum açısından etkinin olup olmadığı belirsizdi (ortalama fark 0,00; %95 GA −0,33 ile 0,33; çok düşük kesinlik). Üç aylık daha büyük bir çalışmada yan olay riskinin ginkgo ile daha yüksek olabileceği bildirildi. ^[4]

Hafif bilişsel bozukluk (MCI). On iki çalışma (1.913 katılımcı): 6. ayda orta kesinlikli kanıt, ginkgonun küresel klinik durumda (Klinik Demans Derecelendirme Ölçeği; ortalama fark −0,03; %95 GA −0,06 ile 0,01; 3 çalışma), bilişsel işlevde (ADAS-cog; −0,07; %95 GA −0,67 ile 0,51; 2 çalışma) ve günlük yaşam aktivitelerinde (−0,05; %95 GA −0,29 ile 0,19; 1 çalışma) büyük olasılıkla çok az ya da hiç etkisi olmadığını gösterdi. Ciddi yan olaylarda çok az ya da hiç fark yoktu (RR 0,95; %95 GA 0,82–1,09; 3 çalışma; yüksek kesinlik). ^[4]

Demans. On üç çalışma (3.288 katılımcı): düşük kesinlikli kanıt, 6. ayda ginkgo alanlarda küresel klinik durum, bilişsel işlev (Syndrom-Kurztest’te ortalama fark −1,86; %95 GA −3,48 ile −0,24; 9 çalışma) ve günlük yaşam aktivitelerinin biraz daha iyi olabileceğini düşündürdü; çalışmalar arası farklılık çok yüksekti (I² %88–96). Yan olaylarda büyük olasılıkla fark yoktu (RR 0,95; %95 GA 0,90–1,00; 9 çalışma; orta kesinlik). ^[4] Yazarların sonucu: demanslı kişilerde 6. ayda küçük ila orta yararlar olabilir, MCI’de çok az ya da hiç etki beklenir. NCCIH de ginkgo ekstresinin, özellikle yüksek dozlarda, demans belirtilerinde ılımlı bir yarar sağlayabileceğini ancak kanıtın tutarsız olduğunu belirtir. ^[1]

Ginkgo sağlıklı kişilerde belleği ve dikkati artırır mı?

NCCIH, “beyin sağlığı” için pazarlanan ginkgo takviyelerinin sağlıklı kişilerde bilişsel performansı etkileyip etkilemediğinin belirsiz olduğunu ve bu konudaki araştırmaların çoğunun düşük kalitede olduğunu bildirir. ^[1] Bilişsel işlev iddiası taşıyan başka bir bitkisel takviye ayrı bir sayfada ele alınır: Ginseng.

Ginkgo tinnitusa iyi gelir mi?

Cochrane derlemesi (Sereda ve ark., arama 7 Haziran 2022), tinnitusu olan yetişkin ve çocuklarda ginkgoyu plasebo, müdahalesiz ya da bilgilendirmeyle karşılaştıran RCT’leri aldı: 12 çalışma, 1.915 katılımcı; çoğunun yanlılık riski yüksek ya da belirsizdi. İki çalışmanın birleştirilmesiyle 3–6 ayda tinnitus şiddetinde (Tinnitus Handikap Envanteri, 0–100) ortalama fark −1,35 idi (%95 GA −8,26 ile 5,55; 85 katılımcı; çok düşük kesinlik): ginkgonun çok az ya da hiç etkisi olabilir, ancak kanıt çok belirsizdir. Dört çalışmada (1.154 katılımcı) kanama veya nöbet riskinde çok az ya da hiç fark yoktu ve hiçbir grupta ciddi yan etki bildirilmedi (düşük kesinlik). Yazarlar yarar ve zarar konusunda belirsizlik olduğu sonucuna vardı. ^[5] NCCIH ise ginkgonun tinnitus belirtilerini hafifletmede yararlı olmadığını bildirir. ^[1]

Ginkgo kanama riskini artırır mı?

Konuda iki farklı kanıt türü bulunur. Kellermann ve Kloft’un meta-analizi 18 RCT’yi (1.985 yetişkin; %87’si demans, periferik arter hastalığı veya diyabet hastası, %13’ü sağlıklı gönüllü) kapsadı. ADP ile uyarılan trombosit agregasyonu, fibrinojen, aPTT ve PT’de anlamlı bir etki bulunmadı; kan vizkozitesi azaldı (ortalama fark −1,03 mPa·sn). Yazarlar bu hemostaz ölçütlerine göre standartlaştırılmış ekstrenin daha yüksek kanama riski göstermediği sonucuna vardı. ^[6]

Bent ve arkadaşlarının derlemesi ise ginkgo kullanımıyla zamansal ilişkili 15 yayımlanmış kanama olgusunu inceledi; çoğu ciddi hastalığı olan kişilerdeydi (8 intrakraniyal kanama), 13’ünde başka kanama risk faktörü vardı, yalnızca 6 raporda ginkgonun bırakılıp kanamanın tekrarlamadığı açıkça belirtilmişti. Yazarlar yapılandırılmış değerlendirmede olası bir nedensel ilişki olduğu sonucuna vardı. ^[7] NCCIH, ginkgonun varfarin gibi antikoagülan alan kişilerde kanama riskini artırabileceğini bildirir. ^[1] Bu üç ifade tam olarak örtüşmez: laboratuvar ölçütleri değişmemiş, olgu bildirimleri ve bir kurum özeti ise olası bir risk işaret etmiştir.

Ginkgo başka hangi yan etkilere ve riskli duruma sahip?

NCCIH’e göre ginkgo yaprak ekstreleri çoğu yetişkinde ağızdan ölçülü miktarlarda büyük olasılıkla güvenlidir ve 6 yıla kadar süren araştırmalarda güvenle kullanılmıştır; en sık yan etkiler baş dönmesi, sindirim belirtileri ve baş ağrısıdır. Taze ginkgo tohumları ağızdan alındığında toksiktir; kavrulmuş tohum veya ham bitki tüketenlerde de ciddi yan etkiler görülmüştür. Ginkgo başka ilaçlarla da etkileşebilir. Gebelikte güvenli olmayabilir; doğuma yakın kullanımda erken doğuma veya doğumda fazla kanamaya yol açabileceği belirtilir, emzirmede güvenliği bilinmez. ^[1]

Hayvan çalışmalarında ABD Ulusal Toksikoloji Programı (NTP), B6C3F1/N farelerde 2 yıllık gavaj çalışmasında hepatoselüler adenom, karsinom ve hepatoblastom insidansında artış, F344/N sıçanlarda ise tiroid foliküler hücreli adenomda hafif artış, iki dişi sıçanda burun solunum epitelinde adenom ve erkeklerde mononükleer hücreli lösemi insidansında artış bildirdi; ayrıca ekstre bakteri testlerinde mutajenik bulundu. Bu bulgular kemirgen çalışmasındandır; insanlarda tümör riskine doğrudan aktarılamaz. ^[8]

Türkiye’de ginkgo hangi statüde?

Tarım ve Orman Bakanlığı Bitki Listesi’nin 16/07/2026 güncellemesinde Ginkgo biloba (“Ginkgo, Mabet Ağacı”; yaprak) pozitif (P) olarak yer alır; liste yalnızca yaprağı kullanılan kısım olarak gösterir. ^[9] Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi’nin 21/09/2026 sürümünde “Ginkgoflavoglikozitler (Ginkgo biloba ekstresinden)” için 115 mg/gün ve “Terpen laktonlar (Ginkgo biloba ekstresinden)” için 29 mg/gün, 11 yaş ve üzeri maksimum sütununda yazılıdır (yayım 27/06/2016); 4–10 yaş sütunları boştur. ^[10] Bu sınırlar belirteç bileşik miktarlarıdır; çalışmalarda kullanılan toplam ekstre ağırlığıyla aynı birimde değildir. Takviye edici gıdalar Türkiye’de takviye mevzuatı sayfasında ayrıca ele alınır. Bu rehber ürün veya tedarik yeri önermez ve kişisel doz belirlemez.

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar