Gonadorelin / hCG

Gonadorelin ve hCG nedir?

Üreme ekseni üç basamaklıdır: hipotalamus GnRH salgılar, GnRH hipofizden LH ve FSH salgılatır, bunlar da testis ve yumurtalıkları uyarır. Gonadorelin bu zincirin ilk basamağındaki GnRH’nin sentetik kopyasıdır; Avrupa Farmakopesi’ne göre üretilen gonadorelin asetat, doğal hormonla aynı yapıdadır. Fizyolojik koşullarda GnRH 60–120 dakikada bir, yaklaşık birer dakikalık kısa atımlarla salınır. KÜB’e göre tekrarlı uygulama, dozun yükseltilmesi ya da sürekli infüzyon gonadotropin salgısını geri dönüşümlü olarak baskılar; bu, “paradoks antifertilite etkisi” olarak adlandırılır. ^[2]

hCG (insan koriyonik gonadotropin) ise zincirin alt basamağında etki eder. Gebelikte plasentadan salgılanır ve ilaç olarak gebe kadın idrarından elde edilir; biyolojik etkisi hipofizin LH’sine benzer, ancak yarı ömrü ve etki süresi daha uzundur. Erkekte testisteki Leydig hücrelerini uyararak testosteron üretimini, kadında östradiol ve progesteron üretimini artırır. ^[3] Rekombinant teknolojiyle üretilen koriogonadotropin alfa da aynı amaçla kullanılır. ^[4]

Bu eksenin bir üst basamağını uyaran kisspeptin ise ruhsatlı değildir ve ayrı bir rehberde ele alınıyor.

Ayrıntılı rehberKisspeptin-10: kanıt, riskler ve yasal durum→

Türkiye’de hangi ürünler ruhsatlı?

TİTCK’nın 16.10.2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’ndeki durum şöyledir: ^[1]

Listede oksitosin, menotropin gibi başka gonadotropin ve hipofiz hormonu ürünleri de yer alır; bunlar bu rehberin konusu değildir. ^[1]

Gonadorelin ne için kullanılır?

Türkiye’deki gonadorelin ürününün KÜB’ü, ürünün yalnızca tanı amaçlı olduğunu yazar. Tek doz uygulama, yumurtalık ya da testisten kaynaklanan (periferik) bozukluğu hipotalamus ya da hipofiz kaynaklı (merkezî) bozukluktan ayırmak için kullanılır. Tekrarlı doz ya da infüzyon ise hipotalamus kaynaklı amenore ve GnRH eksikliğine bağlı hipogonadotropik hipogonadizm gibi durumlarda bozukluğun hipofizden mi hipotalamustan mı kaynaklandığını ayırt etmeye yarar. ^[2]

KÜB’e göre gonadorelin gebelik ve emzirmede kontrendikedir; hipofiz adenomu olan hastalarda hipofiz kanaması (apopleksi) bildirildiği için dikkatle kullanılır. Yaygın olmayan yan etkiler arasında anafilaktik reaksiyonlar ve enjeksiyon yeri tepkileri, çok seyrek olarak anafilaktik şok sayılır. Önerilen en yüksek dozun aşılması hipofiz işlevinde geçici baskılanmaya yol açabilir. ^[2]

ABD’de gonadorelin hidroklorür içeren Factrel 30.09.1982’de yeni moleküler madde olarak onaylanmıştır; Drugs@FDA kaydında üç sunumunun pazarlama durumu “Discontinued” (üretimi durdurulmuş) olarak görünür. ^[12]

hCG ne için kullanılır?

KÜB’e göre idrardan elde edilen hCG, gonad işlevinin harekete geçirilmesi gereken durumlarda endikedir ve başarısı gonadların işlevsel kapasitesine bağlıdır: ^[3]

• Kadınlarda: Primer amenore, uzun süreli sekonder amenore ve kronik yumurtlamama gibi işlevsel kısırlık durumlarında, FSH ya da menotropin tedavisinden sonra yumurtlamayı tetiklemek; tüp bebek gibi yardımla üreme tekniklerinde folikülleri toplamaya hazırlamak; luteal faz yetmezliğine bağlı kısırlık.
• Çocuk ve erkeklerde: İnmemiş testis (kriptorşidizm), hipogonadotropik hipogonadizm ve gecikmiş ergenlik. KÜB, hipogonadotropik hipogonadizmde menotropinle birlikte tedavinin sperm üretimini uyararak doğurganlığı iyileştirdiğini belirtir.

Rekombinant ürünün KÜB’ü daha dardır: tüp bebek tedavisinde son folikül olgunlaşmasını tetiklemek ve yumurtlaması olmayan ya da seyrek olan kadınlarda yumurtlamayı tetiklemek. Aynı KÜB, erkeğe bağlı durumlarda klinik deneyim olmadığını ve ürünün bu durumlarda endike olmadığını yazar. ^[4]

Tüp bebek ve yumurtlama tedavisinde hCG

hCG, tüp bebek tedavisinde son yumurta olgunlaşmasını tetiklemek için rutin olarak kullanılır. 2014 Cochrane derlemesi, bu amaçla GnRH agonisti ile hCG’yi karşılaştıran 17 RCT’yi (1.847 kadın) inceledi. Kadının kendi yumurtasıyla yapılan taze döngülerde GnRH agonisti, hCG’ye göre daha düşük canlı doğum oranıyla ilişkiliydi (OR 0,47, %95 GA 0,31–0,70; 5 RCT, 532 kadın; orta kaliteli kanıt). Buna karşılık hafif, orta ya da ağır OHSS GnRH agonistiyle daha azdı (OR 0,15, %95 GA 0,05–0,47; 8 RCT, 989 kadın; orta kaliteli kanıt). Yazarlara göre agonist tetiklemesi OHSS’yi önler ama bunun bedeli taze döngüde daha düşük canlı doğumdur; agonist, taze transferden kaçınan ya da yumurta bağışlayan kadınlarda yararlı olabilir. ^[5]

KÜB’e göre gonadotropinlerle tedavi edilen hastaların %5–6’sında, çoğunlukla hCG’den sonraki 7–10 gün içinde aşırı yumurtalık uyarılması gelişebilir; risk özellikle polikistik over sendromunda yüksektir. ^[3] Rekombinant ürünün KÜB’ü, çok nadiren ağır OHSS’nin yumurtalık torsiyonu, akciğer embolisi, inme ya da kalp krizi gibi pıhtı olaylarıyla seyredebileceğini belirtir. ^[4]

Hipogonadizm ve inmemiş testis

hCG’nin erkeklerdeki ruhsatlı kullanımı, hipofizin LH salgısının yetersiz olduğu hipogonadotropik hipogonadizm ve gecikmiş ergenlik gibi tanılara dayanır; bu tanılar uzman hekimin testleriyle konur. ^[3]

İnmemiş testis KÜB’de endikasyon olarak geçer ve KÜB, doğuştan testis lezyonu ya da anatomik tıkanıklık varsa başarı şansının düşük olduğunu not eder. ^[3] Amerikan Üroloji Derneği’nin (AUA) 1980–2013 arasında yayımlanmış 704 makaleye dayanan 2014 kılavuzu ise hormon tedavisini önermez; testisi torbaya yerleştirmede en başarılı yöntemin cerrahi (orşiopeksi) olduğunu yazar. ^[6]

hCG ile kilo verme: FDA ne dedi?

“hCG diyeti” (Simeons yöntemi), hCG’yi çok düşük kalorili bir diyetle birleştiren bir zayıflama yöntemidir. 1995 tarihli bir meta-analiz, bu yöntemi inceleyen 8 kontrollü ve 16 kontrolsüz çalışmayı yöntem kalitesine göre puanladı. Puanlar 100 üzerinden 16 ile 73 arasındaydı; 50 ve üzeri puan alan 12 çalışmanın (hepsi kontrollü) yalnızca biri hCG’yi yararlı buldu. Yazarlar, hCG’nin obezite tedavisinde etkili olduğuna dair bilimsel kanıt olmadığı sonucuna vardı: kilo kaybı ya da yağ dağılımı değişikliği sağlamaz, açlığı azaltmaz, iyi hissettirmez. ^[7]

FDA ve Federal Ticaret Komisyonu (FTC), 6 Aralık 2011’de, kilo vermek için “homeopatik” etiketle reçetesiz hCG damla, pelet ve spreyi satan firmalara yedi ortak uyarı mektubu gönderdiğini duyurdu. Bültene göre kilo verme için onaylı hCG ürünü yoktur ve hCG’nin önerilen kalori kısıtlamasının sağladığından fazla kilo kaybı sağladığına dair önemli bir kanıt bulunmaz. ^[8] FDA’nın soru-cevap sayfası, bu ürünlerle birlikte önerilen çok düşük kalorili diyetin safra taşı, elektrolit dengesizliği ve kalp ritim bozukluğu riskini artırdığını ve ancak tıbbi gözetim altında uygulanması gerektiğini ekler; o tarihte “homeopatik hCG” içerdiğini öne süren tüm ilaç ürünleri yasa dışı pazarlanıyordu. Aynı sayfaya göre FDA’ya, kilo vermek için kullanılan hCG enjeksiyonlarıyla ilişkili akciğer embolisi, depresyon, beyin damarı sorunları, kalp durması ve ölüm dahil ciddi yan etki bildirimleri ulaşmıştır; sayfa bu bildirimler için nedensellik değerlendirmesi vermez. ^[9]

Türkiye’deki KÜB de aynı yöndedir: hCG’nin yağ metabolizması, yağ dokusu dağılımı ya da iştah üzerinde rolü olduğunu gösteren veri yoktur ve ürünün kilo kontrolüyle ilgili bir endikasyonu bulunmaz. ^[3]

Steroid sonrası tedavi (PCT) ve hCG

Anabolik steroidler, negatif geri bildirimle vücudun kendi testosteron üretimini baskılar. Steroid kullanan bazı kişiler, kür bittikten sonra hormon eksenini “toparlamak” için “post-cycle therapy” (PCT) adı verilen ilaç kombinasyonları kullanır; bunların en yaygınları östrojen reseptörü modülatörleri, hCG ve aromataz inhibitörleridir. ^[10]

2026 tarihli derleme bu uygulama hakkında şunları yazar: ^[10]

• PCT, steroid kullanım kültürüne yerleşmiş olsa da hiçbir resmî tıbbi kılavuzda yer almaz ve kontrollü klinik kanıtla büyük ölçüde desteklenmez.
• Kullanıcılar arasında hCG’nin yüksek dozlarda kullanımı yaygındır; ancak hCG hipofizin gonadotropin salgısını azaltabildiği için eksenin kendiliğinden toparlanması amacına ters etki edebilir.
• Ürünlerin çoğu kalitesi belirsiz yer altı laboratuvarlarından gelir.
• Mevcut literatür, PCT’nin eksenin uzun vadeli toparlanmasına ya da düşük testosteron belirtilerine açık bir yararını desteklemez; sınırlı gözlemsel veri kısa vadeli toparlanmanın hızlanabileceğini düşündürür. Akademik bakış açısından en akılcı yaklaşım, erkeklerin çoğunun kendiliğinden toparlandığını bilerek izlemektir.
• Derleme üçüncü bir “pragmatik” görüşü de aktarır: belirgin yakınması ya da steroid kullanımına geri dönme riski olan seçilmiş kişilerde kısa bir tedavi düşünülebileceği, ancak bunun güçlü klinik kanıtla desteklenmediği.

Derlemenin “daha bilgilendirici veri setlerinden biri” olarak andığı çalışma, 79 erkeği kapsayan iki merkezli, geriye dönük bir kohorttur; yazarlar Londra, Ankara ve Milano’daki kurumlardandır. En fazla 6 ay steroid kullanmış ve öncesinde hormon ve semen değerleri normal olan erkekler; tedavisiz izlem, yalnızca klomifen ya da klomifen ile hCG gruplarında izlendi. Hormonlar tüm gruplarda 6. ayda normale döndü; ilaç alanlarda daha erken düzeldi. 12. ayda normal semen oranı klomifen+hCG grubunda %87,5, klomifen grubunda %69,2, tedavisiz grupta %58,6’ydı. Çalışma randomize değildir ve yazarlar kendiliğinden toparlanmanın 6–12 ayda gerçekleştiğini, randomize çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurgular. ^[11]

Gonadorelin için de benzer bir sınır vardır: KÜB’e göre sürekli ya da tekrarlı yüksek dozda verildiğinde gonadotropin salgısını artırmak yerine baskılar. ^[2]

Riskleri neler?

hCG’nin KÜB’ünde sayılan başlıca riskler şunlardır: ^[3]

• Kontrendikasyonlar: Erkeklerde prostat ya da meme kanseri gibi androjene bağlı tümörler ve hipogonadotropik hipogonadizmle ilişkili olmayan kısırlık; kadınlarda gebelik, yumurtalık, rahim iç zarı (endometrium) ve meme kanseri ve nedeni bilinmeyen rahim kanaması; her iki cinste hiperprolaktinemi, hipofiz ya da hipotalamus tümörü ve tedavi edilmemiş tiroid ya da böbreküstü bezi kaynaklı hormon bozuklukları.
• Pıhtı riski: Obezite, ailede tromboz öyküsü ya da sigara kullanımı olan hastalarda gonadotropin tedavisi sırasında ya da sonrasında toplardamar ve atardamar tıkanıklığı riski daha yüksektir.
• Erkeklerde ve çocuklarda: Ergenlik öncesi çocuklarda aşırı doz erken ergenliğe ve büyümenin durmasına yol açabilir; birkaç gün süren aşırı doz erkeklerde bazı olgularda tedaviye dirençli olabilen meme büyümesini (jinekomasti) tetikleyebilir. Su tutulumu ve ödem de bildirilmiştir.

Bu riskler, ürünün hekim gözetiminde ve uygun tanıyla kullanıldığı koşullar için yazılmıştır. PCT derlemesi, steroid sonrası kullanılan ilaç gruplarıyla (östrojen reseptörü modülatörleri, aromataz inhibitörleri ve hCG) cinsel işlev bozukluğu, duygu durum değişiklikleri ve eklem ağrısından göz, karaciğer ve kalp-damar komplikasyonlarına uzanan yan etkiler bildirildiğini; bunların bir kısmının PCT ile giderilmek istenen belirtilerle örtüştüğünü yazar. ^[10]

Genel peptit yan etkileri ve enjeksiyon riskleri ayrı bir rehberde: Peptit yan etkileri

FDA, WADA ve Türkiye: yasal durum ne?

ABD

hCG, ABD’de kadın kısırlığının bazı durumlarında ve erkeklerde hormon tedavisinde onaylı, yalnızca enjeksiyon şeklinde ve reçeteyle verilen bir ilaçtır; kilo verme için onaylı hCG ürünü yoktur. ^[9] Gonadorelin içeren Factrel ise üretimden kalkmış olarak kayıtlıdır. ^[12]

Spor (WADA)

WADA’nın 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli listesinde koryonik gonadotropin (CG), LH, gonadorelin dahil GnRH ve agonist analogları ile kisspeptin, S2.2.1 “erkeklerde testosteronu uyaran peptitler” başlığında yer alır. S2 sınıfındaki maddeler müsabaka içinde ve dışında her zaman yasaktır ve hiçbiri “belirlenmiş madde” değildir. Yasak tanımı erkeklerle sınırlıdır. ^[13]

Türkiye

Gonadorelin ve hCG, TİTCK listesinde ruhsatlı ilaçlardır; Pregnyl sunumlarının ruhsatı askıdadır. ^[1] Ruhsatlı ilaçlar eczane ve hekim zinciri içinde kullanılır. 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19. maddesi, ruhsatsız müstahzar imal edenleri ve bu müstahzarları bilerek satan, satışa arz eden veya sattıranları bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır; yurt dışında yapılmış müstahzarları ruhsatsız olarak ticaret amacıyla ithal etmek kaçakçılık sayılır. ^[14]

Peptitlerin genel yasal çerçevesi: Peptitler yasal mı?

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar

Bu rehberin sınırları

Bu sayfa gonadorelin ve hCG’nin resmî ürün bilgilerini, kılavuz ve meta-analizleri ve resmî kurum açıklamalarını özetler. Doz, kür, hazırlama, uygulama tekniği ya da ürün temini bilgisi vermez. Kısırlık, hipogonadizm ve steroid kullanımı sonrası hormon bozuklukları, laboratuvar testleriyle değerlendirilmesi ve hekim tarafından izlenmesi gereken durumlardır.