Melanotan-1 / Melanotan-2

Melanotan-1 ve Melanotan-2 nedir?

Her iki madde de beyinde ve deride üretilen α-melanosit uyarıcı hormonun (α-MSH) laboratuvarda üretilmiş benzerleridir. Afamelanotid, doğal hormondaki iki amino asidin değiştirildiği 13 amino asitlik bir peptittir ve literatürde Melanotan-1 adıyla da anılır. ^[2] Avrupa İlaç Ajansı’nın (EMA) onayladığı ürün bilgisine göre afamelanotid ağırlıklı olarak melanokortin-1 reseptörüne (MC1R) bağlanır, doğal hormondan daha uzun süre bağlı kalır ve güneş ya da yapay UV ışığından bağımsız olarak deride koyu pigment eumelanin üretimini artırabilir; deri renginde oluşan koyulaşma yeni implant uygulanmazsa giderek azalır. ^[1]

Melanotan II ise seçici olmayan bir melanokortin reseptör agonistidir. İsveç’ten bildirilen bir olgu raporunun yazarları, maddenin insandaki etkilerini deri pigmentasyonunda artış, kendiliğinden ereksiyon ve cinsel uyarılma olarak özetler. ^[8] ABD’den bir başka olgu raporu, deri etkisinin MC1 reseptöründen, cinsel etkilerin ise merkezi sinir sistemindeki MC3 ve MC4 reseptörlerinden kaynaklandığını açıklar. ^[7] Melanokortin reseptörlerine etki eden ve cinsel istek bozukluğu için geliştirilen bir başka peptit olan bremelanotid (PT-141) ayrı sayfada ele alınıyor.

Afamelanotid: ruhsatlı kullanımda ne gösterildi?

EPP, akut fototoksisiteyle seyreden ağır bir ışık duyarlılığı hastalığıdır; hastalar ışığa maruz kaldıklarında dayanılmaz ağrı yaşar ve yaşam kaliteleri belirgin biçimde düşer. Afamelanotidin ruhsatına temel olan iki çok merkezli, randomize, çift kör, plasebo kontrollü çalışmada hastalara 60 günde bir deri altı implant ya da plasebo uygulandı (AB çalışmasında 74, ABD çalışmasında 94 hasta). Birincil sonuç, ağrı olmadan doğrudan güneşte geçirilen saat sayısıydı. ^[3]

Her iki çalışmada da yaşam kalitesi ölçekleri afamelanotid grubunda iyileşti; yan etkiler çoğunlukla hafifti ve ciddi yan etkilerin ilaçla ilişkili olmadığı değerlendirildi. Çalışmalar başta ilacın üreticisi olmak üzere çeşitli kaynaklarca finanse edildi. ^[3] EMA, ürünü hastalığın nadirliği nedeniyle eksiksiz veri sağlanamadığı için “istisnai koşullar” altında ruhsatlandırmıştır ve yeni bilgileri her yıl yeniden değerlendirir. ^[1]

Ürün bilgisindeki uyarılar

AB ürün bilgisine göre afamelanotid yalnızca tanınmış porfiri merkezlerindeki uzman hekimlerce reçete edilir ve ruhsat sahibinin eğittiği hekimlerce uygulanır. Ürün bilgisi şu noktaları sayar: ^[1]

• Cilt izlemi: Afamelanotid var olan pigment lezyonlarını koyulaştırabilir; altı ayda bir tüm vücut cilt muayenesi önerilir. Kişisel ya da ailesel melanom öyküsü, ailesel atipik ben-melanom sendromu ya da başka deri kanseri öyküsü olanlarda özel dikkat gerekir.
• Güneşten korunma: Hastanın EPP için kullandığı güneşten korunma önlemlerinin tedavi sırasında sürdürülmesi önerilir.
• Kontrendikasyonlar: Ağır karaciğer hastalığı, karaciğer yetmezliği ve böbrek yetmezliği.
• Gebelik: Gebelikte kullanılmaz; doğurganlık çağındaki kadınlar tedavi süresince ve sonrasında üç ay etkili korunma yöntemi kullanır.
• Uzun süreli güvenlik: Veriler sınırlıdır; güvenlik 2 yıldan uzun klinik çalışmalarda değerlendirilmemiştir. 70 yaş üzerinde kullanılmaz.
• Yan etkiler: 425 hastanın havuzlanmış verisinde en sık bulantı (yaklaşık %19), baş ağrısı (%20) ve implant yeri reaksiyonları (%21) görüldü; anafilaksi dahil aşırı duyarlılık reaksiyonları yaygın olmayan sıklıkta bildirildi. Yan etki tablosunda melanositik nevüs (ben) de yer alır.

Ruhsatlı kullanımda bile bu düzeyde izlem öngörülmesi, aynı ilaç sınıfının denetimsiz kullanımının neden ayrı bir risk taşıdığını açıklar.

Bronzlaşma iğnesi ve burun spreyi

Hollandalı dermatologların 2017 derlemesi, “melanotan I ve II” olarak bilinen test edilmemiş sentetik α-MSH analoglarının denetimsiz kullanımının arttığını, bu ürünlerin esas olarak bronzlaştırıcı etkileri için kullanıldığını ve belirli toplulukların “bronzlaşma kültürünün” parçası hâline geldiğini yazar. Derleme, hazırlama, uygulama ve doz konusundaki belirsizliklerin yasa dışı melanotanları riskli kıldığını; afamelanotidin ise yayın tarihi itibarıyla sınırlı sayıda tıbbi endikasyonda onaylı tek α-MSH analoğu olduğunu belirtir. ^[4] Danimarka’dan bildirilen bir olguda yazarlar, Melanotan II’nin ruhsatsız kullanımının spor salonlarına giden gençler arasında yaygınlaştığını aktarır. ^[5]

Son yıllarda ürünler burun spreyi biçiminde de satılmaktadır. Avustralya’nın ilaç otoritesi TGA, Ağustos 2026’da yayımladığı uyarıda bir soruşturmada ele geçirilen burun spreylerini analiz ettiğini bildirdi: etiketinde aynı miktar yazan beş şişede tahmini Melanotan II miktarı 22 mg ile 54 mg arasında değişiyordu. TGA, bu tutarsızlığın yan etki olasılığını artırdığını ve tüketicilerin ürünün içeriğinden, gücünden ve kalitesinden emin olamayacağını belirtti. ^[11] Aynı otoriteye göre Melanotan II Avustralya’da reçeteli ilaç sınıfındadır, bronzlaştırıcı olarak onaylı değildir ve ülkenin ilaç siciline kayıtlı hiçbir Melanotan II ürünü yoktur; ürünleri yasa dışı olarak tedarik ettiği iddia edilen bir kişiye toplam 101.412 Avustralya doları tutarında 27 idari para cezası kesilmiş ve cezalar Mayıs 2026’da ödenmiştir. ^[11]

İngiltere’de MHRA, bir bilgi edinme yanıtında Melanotan II içeren enjeksiyonluk ürünlerin ve kalemlerin ilaç sayıldığını; burun spreylerinin ise yalnızca bir hastalığı tedavi ettiği ya da önlediği iddiasıyla satıldığında ilaç olarak sınıflandırıldığını açıklamıştır. ^[10]

Ben değişiklikleri ve melanom: olgu raporları ne söylüyor?

Melanotanla ilişkilendirilen en çok tartışılan risk, benlerdeki değişiklikler ve melanomdur. 2017 derlemesine göre artan sayıda olgu raporu, melanotan I ve II’nin denetimsiz kullanımını var olan benlerde değişiklikler ve yeni (displastik) benlerin ortaya çıkışıyla ilişkilendirir; dört olgu raporu, melanotan kullanımı sırasında ya da kısa süre sonra var olan benlerden gelişen melanomları tanımlar. Derleme, bu olgular ile madde arasında kesin bir bağlantı kanıtı bulunmadığını açıkça not eder. ^[4]

Olgu raporları bir ilişkinin varlığını kanıtlamaz: kullanıcıların önemli bir bölümü aynı zamanda güneşlenir ya da solaryuma girer ve bu da melanom için bilinen bir risk etkenidir. Danimarka olgusunun yazarları, ruhsatsız ve eksik test edilmiş bir madde olduğu için Melanotan II’nin yan etkilerinin türünün ve boyutunun bilinmediğini vurgular. ^[5] FDA da Melanotan II için yayımlanmış olgu raporlarında melanom dahil ciddi yan etkilerin tartışıldığını belirtir. ^[9]

Bronzlaşmış görünümün güneşten koruduğu varsayımı ruhsatsız ürünler için test edilmemiştir. Afamelanotid alan EPP hastalarında bile ürün bilgisi, güneşten korunma önlemlerinin sürdürülmesini ve altı aylık cilt muayenesini öngörür; bu muayenelerin amacı UV kaynaklı deri kanserlerini ve pigment lezyonlarındaki değişiklikleri erken yakalamaktır. ^[1]

Diğer ciddi yan etkiler: priapizm ve böbrek enfarktüsü

Priapizm. ABD’de 55 yaşında bir erkek, deri altına Melanotan II enjeksiyonundan sonra 30 saattir süren ağrılı ereksiyonla acil servise başvurdu. Penisten kan aspirasyonu ve ilaç enjeksiyonuyla düzelmeyen tablo cerrahi girişim gerektirdi; izlemde yeni başlayan erektil işlev bozukluğu gelişti. Hasta maddeyi 6 yıldan uzun süredir her yaz öncesi bronzlaşmak için kullanıyordu. Yazarlara göre bu, literatürde Melanotan II sonrası bildirilen üçüncü priapizm olgusudur. ^[7]

Böbrek enfarktüsü. İsveç’te daha önce sağlıklı 45 yaşında bir erkekte sağ böbreğin yaklaşık yarısını etkileyen enfarktüs saptandı. Hastanın getirdiği ürün örneğinde adli analizle Melanotan II doğrulandı ve başka farmakolojik madde bulunmadı; pıhtılaşma testleri ve emboli kaynağı araştırması normaldi. Yazarlar olayı “büyük olasılıkla” Melanotan II’ye bağlar, ancak hastanın kanında madde düzeyinin ölçülmediğini sınırlılık olarak belirtir. Aynı raporda İsveç Zehir Danışma Merkezi’ne 2008–2019 arasında Melanotan II yan etkileriyle ilgili 215 başvuru kaydedildiği ve literatürde daha önce kas yıkımı (rabdomiyoliz) ile böbrek yetmezliği bildirildiği aktarılır. ^[8]

FDA’nın değerlendirmesinde ayrıca posterior geri dönüşümlü ensefalopati sendromu (PRES) ve sempatomimetik toksidrom içeren olgu raporlarından söz edilir. ^[9] Genel peptit yan etkileri ve enjeksiyon kaynaklı riskler için: Peptit yan etkileri.

Düzenleyiciler ne diyor?

• FDA (ABD): FDA, eczanelerde ilaç hazırlamada kullanılması önerilen maddeleri değerlendirdiği listede Melanotan II’yi önemli güvenlik riski taşıyabilecek maddeler arasında saymış; 22.04.2026 tarihli sayfada madde, “daha önce kategori 2’de olup aday gösterenlerce geri çekilen” maddeler tablosunda yer alır. FDA’nın gerekçesi, bazı uygulama yollarında kümelenme ya da peptit safsızlıkları nedeniyle bağışıklık yanıtı riski ve yayımlanmış olgu raporlarındaki ciddi yan etkilerdir. Bu liste bir onay listesi değildir. ^[9]
• MHRA (İngiltere): MHRA’ya 1 Ocak 2012–31 Aralık 2022 arasında Melanotan II için 16 şüpheli yan etki bildirimi ulaştı. Kurum, bir bildirimin olayın ürün nedeniyle olduğunu göstermediğini ve bildirim sayısının gerçek yan etki sayısına eşit olmadığını vurgular. MHRA’nın tavsiyesi, Melanotan II enjeksiyonu ya da burun spreyi kullananların kullanımı hemen bırakması ve yan etkileri bildirmesidir; ruhsatsız ilaçların satışı, tedariki ve reklamı İngiltere mevzuatında yasaktır ve kurum 10 yılı aşkın süredir melanotan ürünlerini piyasadan kaldırmak için işlem yapmaktadır. ^[10]
• TGA (Avustralya): TGA, Melanotan II içeren bronzlaştırıcı ürünlerin ciddi sağlık riski taşıyabileceğini, kalite, güvenlik ve etkinlik açısından değerlendirilmediğini ve onaysız tedavi ürünlerinin tedariki ile reklamının yasak olduğunu belirtir. ^[11]

Melanotan sporda yasak mı?

WADA’nın 2026 Yasaklılar Listesi melanotanı, afamelanotidi ya da Melanotan II’yi adıyla saymaz. Listenin S0 sınıfı, listenin başka bir bölümünde yer almayan ve hiçbir resmî sağlık otoritesince insanda tedavi amaçlı kullanım için onaylanmamış farmakolojik maddeleri (klinik öncesi ya da klinik geliştirme aşamasındaki veya geliştirilmesi bırakılmış ilaçlar, tasarım ilaçları) yarışma içinde ve dışında her zaman yasaklar. ^[12] Melanotan II’nin onaylı bir insan kullanımı bulunmadığından bu tanım lisanslı sporcular için doğrudan ilgilidir. ^{[4] [11]} Tanım resmî bir sağlık otoritesinin onayına bağlandığından, AB’de ruhsatlı afamelanotid bu sınıfın tanımına girmez.

Türkiye’de melanotanın durumu nedir?

Peptitlerin yasal durumunu genel olarak ele alan rehber: Peptitler yasal mı? “Araştırma amaçlıdır” etiketinin anlamı: Araştırma peptidi ne demek?

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar

Bu rehberin sınırları

Bu sayfa melanotan ve afamelanotid hakkında yayımlanmış kanıtı ve resmî belgeleri özetler. Kişiye özel doz, hazırlama, uygulama yöntemi, kür süresi ya da ürün kaynağı içermez. Afamelanotid yalnızca EPP tanılı yetişkinlerde, uzman merkezlerde kullanılan bir ilaçtır; bronzlaşma amacıyla ruhsatlı bir melanokortin ürünü yoktur. Düzenleyici durum değişebilir; bu sayfadaki bilgiler Ekim 2026 itibarıyla geçerlidir.