Sözlük

Vekil (surrogat) sonlanım

Vekil sonlanım, kalp krizi ya da ölüm gibi asıl sonucun yerine ölçülen laboratuvar ya da görüntüleme göstergesidir; düzelmesi sağlık sonucunu garanti etmez.

Yazan Metehan Yılmaz
Bu rehberde

Vekil (surrogat) sonlanım, bir çalışmanın hasta açısından önemli sonucu (kalp krizi, ölüm, kırık, yaşam kalitesi) doğrudan ölçmek yerine ölçtüğü laboratuvar ya da görüntüleme göstergesidir: kolesterol, HbA1c, kandaki vitamin düzeyi, kemik yoğunluğu gibi. Cochrane Handbook, hasta açısından önemli sonuç verisi yokken vekil sonuçlara dayanılmasını, kanıtın kesinliğini düşüren bir dolaylılık (indirectness) nedeni olarak sayar. [1]

Örnek: homosistein

Homosistein düzeyini düşürmek için B6, B9 veya B12 takviyesi veren 15 RCT’yi (71.422 katılımcı) kapsayan Cochrane incelemesinde, miyokard enfarktüsü için RR 1,02 (%95 GA 0,95–1,10; 12 çalışma) ve her nedenle ölüm için RR 1,01 (%95 GA 0,96–1,06; 11 çalışma) bulundu; inme için RR 0,90 (%95 GA 0,82–0,99; 10 çalışma) bildirildi. [2] Yani bir gösterge üzerindeki etkinin amaçlanan sonuçlara aynı biçimde yansıdığı varsayılamaz; sonuç cümlesi ile özet tablodaki değerler birlikte okunduğunda, inmedeki küçük azalma da görülür.

Sitedeki uygulama

Bir iddia vekil göstergeye dayanıyorsa, derece yalnızca o göstergeye aittir ve satırda biyobelirteç olduğu yazılır. Örneğin NMN rehberinde NAD+ kan düzeyinin yükselmesi ayrı bir “biyobelirteç” satırıdır; bu, sağlık sonucunun düzeldiği anlamına gelmez. Kanıt derecelerinin nasıl verildiği için: Kanıt seviyeleri.

Genel okuma sırası: Bir araştırma nasıl okunur?.

Kaynaklar

  1. Schünemann HJ ve ark. — Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions, Bölüm 14: Completing ‘Summary of findings’ tables and grading the certainty of the evidence (sürüm 6.5) (2024)
  2. Martí-Carvajal AJ ve ark. — Homocysteine-lowering interventions for preventing cardiovascular events (Cochrane Database Syst Rev) (2017)

Son güncelleme

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Doz, ürün veya satıcı önermez. Sağlığınızla ilgili bir karar vermeden önce hekiminize danışın.