Folik Asit Ne İşe Yarar?

Folik asit ne işe yarar?

Folat; DNA ve RNA sentezi, hücre bölünmesi ve bazı amino asitlerin işlenmesi için gereklidir. Eksikliğinde kırmızı kan hücreleri normalden büyük ve olgunlaşmamış olur (megaloblastik anemi); NIH bunun belirtileri olarak halsizlik, yorgunluk, dikkat güçlüğü, huzursuzluk, baş ağrısı, çarpıntı ve nefes darlığını sayar. ^[1]

Burada iki durum ayrılmalıdır. Eksiklik varken folat vermek bir tedavidir; eksiklik yokken ek takviyenin başka bir sağlık sonucunu iyileştirmesi ayrı bir iddiadır ve her iddia kendi çalışmalarıyla sınanmıştır. NIH’nin “Folat ve sağlık” bölümü bu iddiaları yedi alanda inceler: otizm spektrum bozukluğu, kanser, kalp-damar hastalığı ve inme, demans ve bilişsel işlev, depresyon, nöral tüp defektleri, ayrıca erken doğum ve doğuştan anomaliler. ^[1]

Folik asit nöral tüp defektini önler mi?

Evet; bu, folik asidin kanıtı en güçlü kullanımıdır. Cochrane incelemesi beş çalışmayı (7.391 kadın) birleştirdi ve birinci karşılaştırmada (6.708 doğum) folik asidin, tek başına veya başka vitaminlerle birlikte, nöral tüp defektini azalttığını bildirdi: RR 0,31 (%95 GA 0,17–0,58), yüksek kalite kanıt. Daha önce nöral tüp defektli gebelik geçirenlerde tekrarlama için RR 0,34 (0,18–0,64; dört çalışma, 1.846 doğum) bulundu. ^[2]

Yalnızca ilk kez görülmeyi (insidans) değerlendiren tek çalışmada folik asit grubunda hiç olgu yoktu, ancak sonuç anlamlı değildi (RR 0,07; 0,00–1,32; 4.862 doğum). Alt grup analizlerine göre etki, günlük 400 µg ve üzeri dozlar arasında değişmedi. Folik asit; yarık damak, yarık dudak, doğuştan kalp defektleri veya düşük için açık bir etki göstermedi (bu sonuçlarda kanıt kalitesi düşük ile orta arasındadır). İncelemenin yazarları folik asidin nöral tüp defektini önlediği, ancak diğer doğum kusurları üzerinde belirgin bir etkisi olmadığı sonucuna varır. ^[2]

Zamanlama, doz ve yüksek risk grupları gebelik sayfasında ele alınır.

Folik asit homosistein ve kalp-damar hastalıkları için ne yapar?

Yüksek homosistein düzeyi kalp-damar hastalığı riskiyle ilişkilendirilmiştir; folat ve diğer B vitaminleri homosistein metabolizmasında yer aldığı için bu vitaminlerin riski düşürebileceği varsayılmıştır. NIH, folik asit (ve B12) takviyelerinin homosistein düzeyini düşürdüğünü, ancak bunun kalp-damar hastalığı riskini azaltmadığını, inme için ise koruma sağlıyor göründüğünü bildirir. ^[1]

Cochrane incelemesi (15 randomize çalışma, 71.422 katılımcı, izlem 1–7,3 yıl) homosistein düşürücü müdahaleleri, yani B6, B9 veya B12 takviyelerini tek başına veya birlikte, plasebo ile karşılaştırdı. Kalp krizinde fark yoktu (RR 1,02; %95 GA 0,95–1,10; 12 çalışma, 46.699 katılımcı), her nedenle ölümde de yoktu (RR 1,01; 0,96–1,06; 11 çalışma). Ciddi yan etkiler için RR 1,07 (1,00–1,14; sekiz çalışma, 35.788 katılımcı) bulundu. İnme için ise küçük bir fark vardı: RR 0,90 (0,82–0,99; 10 çalışma, 44.224 katılımcı; %4,3 ve %5,1). Yüksek dozları düşük dozlarla karşılaştıran iki çalışmada inme sonucu belirsiz kaldı. ^[3]

Bu sonucun sınırları açıktır: incelenen müdahale yalnızca folik asit değil, B6, B9 ve B12 takviyeleridir; inme etkisi küçüktür ve güven aralığının üst ucu 1’e çok yakındır. NIH’nin değerlendirmesi de inme korumasının özellikle folat düzeyi düşük topluluklarda görüldüğü yönündedir. ^[1]

Folik asit kanser riskini etkiler mi?

Burada sorulan, eksikliğin kanser riskini artırıp artırmadığı değil, ek folik asit takviyesinin kanser sıklığını değiştirip değiştirmediğidir. Vollset ve arkadaşlarının meta-analizi, folik asit ile plasebonun karşılaştırıldığı, en az 1 yıl süreli ve en az 500 katılımcılı 13 randomize çalışmanın bireysel katılımcı verisini birleştirdi (49.621 katılımcı; on çalışma kalp-damar hastalığı önleme, üç çalışma kolorektal adenomlu hastalarda). Ortalama 5,2 yıllık uygulamada genel kanser insidansında anlamlı fark bulunmadı (RR 1,06; %95 GA 0,99–1,13); kalın bağırsak, prostat, akciğer ve meme dahil belirli bölgelerde de anlamlı bir etki görülmedi. Yazarlar, bu çalışmalardaki dozların zenginleştirmedeki ortalama dozdan bir büyüklük sırası daha yüksek olduğunu not eder. ^[4]

NIH, 2015’te Ulusal Toksikoloji Programı ve NIH Diyet Takviyeleri Ofisi’nin topladığı bir uzman panelinin, folik asit takviyelerinin yeterli başlangıç folat düzeyi olan kişilerde kanser riskini azaltmadığı sonucuna vardığını aktarır. Beş yılın ötesindeki etkiler ve gözlemsel çalışmaların gösterdiği ilişkiler farklı sorulardır; bu nedenle “kanseri önler” de “kansere yol açar” da kanıtlanmış bir sonuç değildir. ^[1]

Folik asit depresyon ve bilişsel işlevler için ne gösterildi?

Depresyon. Nedensellik sorusu antidepresan tedaviye ek olarak folatın katkısıdır. FolATED çalışmasında, Galler’deki üç merkezde antidepresan kullanan veya başlayacak, orta-ağır depresyonlu 475 erişkine (folat veya B12 eksikliği olanlar dışlandı) 12 hafta boyunca günde 5 mg folik asit veya plasebo eklendi. Folik asit ölçülen hiçbir sonucu anlamlı biçimde iyileştirmedi; çalışma özetine göre SF-12 ruh sağlığı skorları ise folik asit grubunda anlamlı biçimde düşüktü (yüzde 3,0; %95 GA −yüzde 5,2 ile −yüzde 0,8). Yazarlar, bulguların folik asidi depresyon için öneren kılavuzları sorguladığını ve metilfolatın daha iyi bir aday olabileceğini belirtir. ^[5]

Buna karşılık 2021 tarihli bir meta-analiz, SSRI/SNRI’ye ek olarak folat (L-metilfolat veya folik asit) verilen altı randomize çalışmayı birleştirdi. Beş çalışmanın analizinde Hamilton depresyon puanı ek folat grubunda daha düşüktü (ortalama fark −2,16; %95 GA −3,62 ile −0,69); yanıt oranı RR 1,36 (1,16–1,59), remisyon oranı RR 1,39 (1,00–1,92; p = 0,05). ^[6] Çalışma sayısı azdır ve folik asit ile L-metilfolat birlikte değerlendirilmiştir; folik asidin tek başına etkisi bu sonuçtan çıkarılamaz. Bu iki sonuç birlikte okunduğunda, ek tedavi olarak folatın etkisi çelişkili kalır.

Hafıza ve demans. 2008 tarihli Cochrane incelemesi, folik asit (B12 ile veya B12’siz) ile plaseboyu karşılaştıran sekiz randomize çalışmayı (dördü sağlıklı yaşlılarda, dördü bilişsel bozukluk veya demansı olanlarda) değerlendirdi. Seçilmemiş sağlıklı yaşlılarda bilişsel işlev ve ruh hali için yeterli fayda kanıtı yoktu. Homosistein düzeyi yüksek, seçilmiş sağlıklı yaşlıların katıldığı tek bir çalışmada, üç yıl boyunca günde 800 µg folik asit genel işlevde, bellek depolamada ve bilgi işleme hızında yarar gösterdi; bilişsel bozukluğu olanlarda ise bir küçük pilot çalışmada (Alzheimer hastaları, günde 1 mg folik asit) kolinesteraz inhibitörlerine yanıt artmış, diğer çalışmalar bilişsel işlevde yarar göstermemiştir. Yazarlar, folik asidin yaşlılarda bilişsel işlevi iyileştirdiğine dair tutarlı bir kanıt olmadığı sonucuna varır. ^[7]

Erkeklerde folik asit doğurganlığı artırır mı?

Folik asit ve çinko, erkek doğurganlığı için pazarlanan takviyelerde sık bulunur. Schisterman ve arkadaşlarının JAMA’da yayımlanan çok merkezli, plasebo kontrollü çalışmasında, ABD’de infertilite tedavisi planlayan çiftlerden 2.370 erkek 6 ay boyunca günde 5 mg folik asit ve 30 mg elementel çinko veya plasebo aldı. Canlı doğum oranı gruplar arasında farklı değildi (%34 ve %35; risk farkı −%0,9; %95 GA −%4,7 ile %2,8). Sperm konsantrasyonu, hareketliliği, morfolojisi, hacmi ve toplam hareketli sperm sayısı da anlamlı farklı değildi; DNA fragmantasyonu takviye grubunda daha yüksekti (%29,7 ve %27,2) ve mide-bağırsak yakınmaları daha sık görüldü. ^[8]

Bu, tek başına folik asit değil folik asit ve çinkoyu birlikte değerlendiren bir çalışmadır; katılımcılar infertilite tedavisi gören çiftlerin erkekleridir ve doz, genel öneri miktarının çok üzerindeydi.

Saç, cilt ve enerji için ne söylenebilir?

NIH, folat eksikliğinin ağız içinde ve dilde yaralara, ayrıca cilt, saç veya tırnak renginde değişikliklere yol açabildiğini bildirir. Bu, eksikliğin bir bulgusudur; eksikliği olmayan kişide takviyenin saç dökülmesini, cildi veya enerjiyi iyileştirdiğini gösteren bir sonuç değildir. NIH’nin yukarıda sayılan yedi inceleme alanı arasında saç, cilt veya genel enerji yer almaz. ^[1]

Kanıt özeti

Fayda beklenen ve beklenmeyen durumlar

Kanıt, belirli bir hedef ve topluluk için fayda gösterildiği durumlarla, yalnızca biyolojik olarak makul görünen durumları ayırır. Gebe kalabilecek kadınlarda nöral tüp defekti önleme birinci gruptadır. Folat eksikliği tanısı konmuş kişilerde eksikliğin giderilmesi tedavidir. Kalp krizi, kanser ve seçilmemiş kişilerde bilişsel işlev ikinci gruptadır: bu alanlarda randomize çalışmalarda fayda görülmemiştir. İnme ve depresyon bu iki uç arasında, kesinliği düşük bir yerdedir.

Her takviye gibi folik asit de ilaçlarla etkileşebilir ve yüksek miktarda B12 eksikliğini maskeleyebilir; bu konular hub sayfasındadır.

Bu rehber kişisel doz önermez.