MK-677 (Ibutamoren)

MK-677 (ibutamoren) nedir?

MK-677, kod adı MK-0677 ve uluslararası adı ibutamoren olan, ağızdan etkili ve peptit yapısında olmayan bir büyüme hormonu salgılatıcıdır. 1998 tarihli bir insan çalışmasında “büyüme hormonu salgılatıcı peptidin ağızdan etkili, peptit olmayan bir taklitçisi” olarak tanımlandı. ^[3] Grelin, midede üretilen ve hem büyüme hormonu salgısını hem iştahı uyaran bir hormondur; MK-677 bu hormonun reseptörünü uyardığı için “grelin taklitçisi” (grelin mimetiği) olarak da anılır. ^[1]

MK-677 yaşlanmaya bağlı kas kaybı, kalori kısıtlamasında protein yıkımı ve Alzheimer hastalığı gibi alanlarda denendi; bu denemeleri bir ilaç şirketinin araştırma laboratuvarları yürüttü ya da çalışma ilacını bu laboratuvarlar sağladı. ^{[1] [3] [5]} Kalça kırığı sonrası iyileşmede de çok merkezli bir faz 2b denemesi yapıldı. ^[4] Bu denemeler bir ilaç onayıyla sonuçlanmadı: FDA, ibutamorenin onaylanmamış bir etken madde olduğunu ve güvenlilik ve etkililiğinin kanıtlanmadığını yazar. ^[8]

İsmi, internette sıklıkla SARM’larla (seçici androjen reseptörü modülatörleri) birlikte geçer. MK-677 bir SARM değildir: androjen reseptörüne değil, grelin reseptörüne etki eder. Bu bağlantı pazarlamadan gelir; SARM adıyla satılan ürünlerin analizinde ibutamoren de bulunmuştur. ^[9] Aynı reseptörü enjeksiyonla uyaran peptitler ayrı bir rehberde: GHRP-2 / GHRP-6 / Hexarelin

Yaşlılarda yapılan iki yıllık deneme ne gösterdi?

MK-677’nin en ayrıntılı insan verisi, 2008’de Annals of Internal Medicine’de yayımlanan denemeden gelir. ABD’de bir üniversite hastanesinde, 60–81 yaş arası 65 sağlıklı yetişkin (erkekler, hormon tedavisi alan ve almayan kadınlar) 2 yıllık, çift kör, plasebo kontrollü, değiştirilmiş çapraz tasarımlı bir denemeye alındı. Birincil sonuçlar 1. yıldaki yağsız vücut kütlesi ve karın içi (visseral) yağdı. Diyabet, vücut kitle indeksi 35 ve üzeri, kanser öyküsü ve tedavi edilmemiş hipertansiyon dışlama ölçütleri arasındaydı. ^[1]

Günlük MK-677, GH ve IGF-1 düzeylerini sağlıklı genç yetişkinlerin aralığına yükseltti. Yağsız kütledeki artış güç ya da işlev değişikliğine yol açmadı; yazarlar, çalışmanın süre ve katılımcı sayısı bakımından işlev sonuçlarını değerlendirmeye yetmediğini kısıtlılık olarak belirtir. İki yıllık keşif analizleri birinci yılın sonuçlarını doğruladı. ^[1]

En sık yan etkiler, birkaç ay içinde geçen iştah artışı (MK-677 grubunda %67, plaseboda %36) ile geçici, hafif bacak ödemi (%44 ve %27) ve kas ağrısıydı (%33 ve %9); ödem ve kas ağrısındaki farklar istatistiksel olarak anlamlı değildi. Kortizol ortalama 47 nmol/L arttı; LDL kolesterol başlangıca göre biraz azaldı. Birinci yılda MK-677 alan 82 yaşında bir kadında dil adenokarsinomu, 68 yaşında bir kadında ilaca başladıktan 7 gün sonra kalp krizi görüldü; plasebo alan bir erkekte de böbrek kanseri tanısı kondu. Üçü de çalışmadan çıkarıldı. Bu tekil olaylar tek başına nedensellik göstermez. ^[1]

Deneme, ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) tarafından finanse edilen ve araştırmacıların başlattığı bir çalışmaydı; çalışma ilacı ve plasebo tabletleri bir ilaç şirketinin araştırma laboratuvarlarınca sağlandı ve yazarlardan ikisi bu laboratuvarlarda çalışıyordu. ^[1]

Diğer insan çalışmaları ne buldu?

Obezitede ve kalori kısıtlamasında

18–50 yaş arası 24 obez erkekte yapılan 8 haftalık randomize, çift kör denemede IGF-1 yaklaşık %40 arttı ve yağsız kütle anlamlı biçimde yükseldi; toplam yağ ve karın içi yağ anlamlı değişmedi. Bazal metabolizma hızı 2. haftada arttı, 8. haftada artış anlamlı değildi. Kortizol 2. ve 8. haftalarda plasebodan yüksek değildi. ^[2]

Yaşları 24–39 arasında olan 8 sağlıklı gönüllünün iki kez 14 gün kalori kısıtlamasına alındığı çapraz denemede, kısıtlamanın ikinci haftasında MK-677 alınan dönemde günlük azot dengesi ortalama +0,31 g, plasebo döneminde −1,48 g oldu; yani kısa süreli protein yıkımı azaldı. Çalışmanın ilk yazarı aynı ilaç şirketinin araştırma laboratuvarlarında çalışıyordu; sonuç yalnızca 7 günlük kullanımı kapsar. ^[3]

Kalça kırığı denemesi neden erken durduruldu?

Kalça kırığı geçiren 123 yaşlı hastanın 62’sinin MK-677’ye, 61’inin plaseboya randomize edildiği çok merkezli faz 2b denemede birincil sonuçlar fiziksel performans ölçümleri ve IGF-1 düzeyiydi. 24. haftada IGF-1 plaseboya göre 51,4 ng/mL arttı. Merdiven çıkma gücündeki fark anlamlı değildi; yürüme hızı skorunda 0,7 puanlık anlamlı bir fark görüldü; diğer işlev ölçümlerinde iyileşme olmadı. Deneme, sınırlı sayıda hastada görülen konjestif kalp yetmezliği güvenlik sinyali nedeniyle erken sonlandırıldı. Yazarlar, IGF-1 artışının işlev ölçümlerinin çoğunda iyileşmeye yansımadığı ve MK-677’nin bu hasta grubunda olumsuz bir güvenlik profili taşıdığı sonucuna vardı. ^[4]

FDA, ibutamoren mesilatı magistral ilaç ham maddeleri için “önemli güvenlik riskleri taşıyabilecek” maddeler listesinde tutar. Kurum gerekçe olarak bazı hastalarda konjestif kalp yetmezliği olasılığını gösterir ve kalça kırığından iyileşen hastalarda yapılan randomize, plasebo kontrollü bir denemenin “olası bir konjestif kalp yetmezliği güvenlik sinyali nedeniyle erken sonlandırıldığını” aktarır. ^[6]

Alzheimer hastalığı

Hayvan çalışmalarında IGF-1’in beyinden beta-amiloid temizliğini artırması, MK-677’nin Alzheimer hastalığında denenmesine yol açtı. Hafif-orta Alzheimer hastası 563 kişinin 12 ay boyunca MK-677 ya da plaseboya randomize edildiği çok merkezli denemede IGF-1 6. haftada %60,1, 12. ayda %72,9 arttı. Buna karşın dört klinik ölçekte (klinisyen genel izlenimi, bilişsel alt ölçek, günlük yaşam aktiviteleri ve demans evrelemesi) plasebodan anlamlı fark çıkmadı; 416 hasta 12 ayı tamamladı. Yazarlar, hedefe ulaşıldığı hâlde ilacın hastalığın ilerlemesini yavaşlatmada etkisiz olduğu sonucuna vardı. Çalışmanın ilk yazarı bir ilaç şirketinin araştırma laboratuvarlarında çalışıyordu. ^[5]

Kan şekeri ve insülin direnci

MK-677 ile en tutarlı metabolik bulgu kan şekeri üzerindedir. Yaşlılarda yapılan denemede açlık kan şekeri plasebo grubunda değişmezken MK-677 grubunda ortalama 0,3 mmol/L (5 mg/dL) arttı. MK-677 alan 16 kişide ve plasebo alan 2 kişide açlık şekeri normal aralıktan 101–110 mg/dL aralığına çıktı; MK-677 alan 6 kişide ise 110–126 mg/dL aralığına çıktı. HbA1c MK-677 grubunda ortalama 0,2 puan arttı ve 12. ayda 8 katılımcıda %6’nın üzerindeydi. İnsülin duyarlılığı (QUICKI indeksi) 12 ayda azaldı. Dört katılımcıda doz kör biçimde azaltıldı; bunların ikisinin nedeni açlık şekeri artışıydı. ^[1]

Obez erkeklerde açlık glukozu ve insülini değişmedi; ancak şeker yükleme testi 2. ve 8. haftalarda glukoz dengesinde bozulma gösterdi. ^[2] FDA, uyarı mektubunda ibutamorenin olası ciddi yan etkileri arasında glukoz metabolizması ve insülin duyarlılığındaki değişiklikleri sayar. ^[8] Yaşlılardaki denemeye diyabetli kişiler alınmadığından, diyabeti olan birinde etkinin büyüklüğü bilinmez. ^[1]

Riskleri neler?

• Kalp yetmezliği: Kalça kırığı denemesi bu sinyal nedeniyle erken durduruldu; FDA bu riski kategori 2 kararının gerekçesi olarak gösterir. ^{[4] [6]}
• Kan şekeri: Açlık şekeri ve HbA1c artışı, insülin duyarlılığında azalma. ^[1]
• İştah, sıvı tutulması, kas ağrısı: Yaşlılardaki denemede en sık bildirilen yan etkilerdi. ^[1] FDA, bunlara yorgunluğu ekler ve uzun süreli etkilerin bilinmediğini, ibutamorenin kullanılan başka ilaçlarla zararlı etkileşime girebileceğini yazar. ^[8]
• Kortizol ve prolaktin: Yaşlılarda kortizol ortalama 47 nmol/L arttı. ^[1] Obez erkeklerde ilk dozdan sonra prolaktin arttı; 2. ve 8. haftalarda prolaktinin eğri altındaki alanındaki artış sürdü, tepe değerdeki artış sürmedi. ^[2]
• Ürün içeriği: Denetimsiz kanaldan satılan ürünlerde etiket ve içerik sıklıkla uyuşmaz (aşağıdaki bölüm).

Peptit ve benzeri maddelerde bildirilen yan etkilerin genel çerçevesi ayrı bir rehberde: Peptit yan etkileri

Takviye ya da SARM adıyla satılan ürünlerde ne çıktı?

MK-677 kapsül veya sıvı olarak satıldığı için çoğu zaman “takviye” ya da “araştırma kimyasalı” etiketiyle pazarlanır. Bağımsız analizler ve resmî denetimler bu ürünlerde ciddi sorunlar gösterir:

• ABD, 2016: İnternetten SARM adıyla satın alınan 44 ürünün yalnızca 23’ünde (%52) SARM vardı; 17 üründe (%39) ise ibutamoren dahil başka onaylanmamış ilaçlar bulundu. Ürünlerin %25’inde etikette yazmayan maddeler vardı ve yalnızca %41’inde etken madde miktarı etiketle uyuşuyordu. ^[9]
• Avrupa ve diğer ülkeler, 5 yıl: Avrupa Resmî İlaç Kontrol Laboratuvarları ağının 13 ülkeden 14 laboratuvarla yürüttüğü piyasa gözetim çalışmasında 324 örnek incelendi; çalışma kapsamındaki moleküller arasında en sık bildirilen ibutamorendi. Ele geçirilen ürünlerin %65’i ilaç, %24’ü besin takviyesi olarak sunulmuştu; yazarlar bu son durumun, kullanıcının onaylanmamış bir ilaç aldığından habersiz olması nedeniyle kaygı verici olduğunu belirtir. ^[10]
• ABD, Aralık 2025: FDA, çocuklarda boy uzamasını desteklediği ve “hormon içermediği” iddiasıyla besin takviyesi olarak pazarlanan iki ürün için gönderdiği uyarı mektubunda, laboratuvar analiziyle ürünlerde etikette beyan edilmemiş ibutamoren mesilat saptadığını bildirdi. ^[8]

FDA, WADA ve Türkiye: yasal durum ne?

ABD (FDA)

FDA’ya göre ibutamoren, yasal olarak besin takviyesi tanımının dışındadır. Gerekçe, maddenin takviye ya da gıda olarak pazarlanmadan önce yeni ilaç olarak araştırılmasına izin verilmiş olması ve kapsamlı klinik araştırmaların kamuya duyurulmuş olmasıdır; bu nedenle ibutamoren içeren ve takviye olarak satılan ürünler onaylanmamış yeni ilaç sayılır. ^[8] FDA’nın takviye bileşenleri dizininde ibutamoren (MK-677, MK-0677, L-163,191) bu gerekçeyle “takviye tanımından hariç tutulan bileşenler” kategorisinde yer alır ve Aralık 2025 tarihli iki uyarı mektubuna bağlantı verir. ^[7]

Ayrıca ibutamoren mesilat, magistral ilaç ham maddeleri için kategori 2 tablosundadır (503A için 29 Eylül 2023, 503B için 29 Aralık 2022’den beri). ^[6] Bu liste bir ilaç onayı değildir.

Spor (WADA)

WADA’nın 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli listesinde ibutamoren (MK-677), S2.2.4 “büyüme hormonu salgılatıcı faktörler” başlığı altında büyüme hormonu salgılatıcıları ve mimetikleri arasında adıyla sayılır. S2 bölümündeki maddeler müsabaka içinde ve dışında her zaman yasaktır. ^[11] Takviye etiketli ürünlerde beyan edilmemiş ibutamoren bulunabilmesi, sporcular için ayrıca bir risk oluşturur. ^[10]

Türkiye

TİTCK’nın 16.10.2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’nde ibutamoren içeren bir ürün bulunmaz. ^[12] Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 21.09.2026 tarihli Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi’nde ibutamoren için bir satır yoktur. ^[14]

1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19. maddesi, ruhsatsız müstahzar imal edenleri ve bu şekilde imal edilen müstahzarları bilerek satan, satışa arz eden veya sattıranları bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Aynı madde, müstahzar olmadığı hâlde hastalıkları teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlara da aynı cezayı öngörür; yurt dışında yapılmış müstahzarları ruhsatsız olarak ticaret amacıyla ithal etmek kaçakçılık sayılır. ^[13]

Türkiye’deki genel çerçeve ve ulusal doping kuruluşu ayrı bir rehberde: Peptitler yasal mı?

Kanıt tablosu: iddia, topluluk ve sınırlar

Bu rehberin sınırları

Bu sayfa MK-677 (ibutamoren) hakkında yayımlanmış insan verisini ve resmî kurumların kararlarını özetler. Doz, kür ya da ürün temini bilgisi vermez; çalışmalardaki uygulamalar yalnızca o çalışmanın tarifidir. Kas kaybı, kırık sonrası iyileşme, kan şekeri ya da büyüme sorunları hekim değerlendirmesi gerektiren durumlardır; çocuklarda boy kısalığı şüphesi çocuk endokrinolojisi uzmanının değerlendirmesini gerektirir.