Potasyum Yüksekliği (Hiperkalemi)

Kısa cevap

Hiperkalemi, serum potasyumunun normal aralığın üzerine çıkmasıdır; NIH normal aralığı yaklaşık 3,6–5,0 mmol/L olarak verir. ^[6] Sağlıklı böbrekte nadirdir ve çoğu kez böbrek hastalığı veya ilaçlarla ilişkilidir. Ağır olduğunda kalp ritmini bozarak yaşamı tehdit edebilir; ancak bir yüksek sonucun gerçek olup olmadığı da tartışmalıdır, çünkü numune hataları sık görülür. Bu sayfa tanı ve tedavi için değil, bilgilendirme amaçlıdır; değerlendirme hekime aittir.

Hiperkalemi hangi potasyum düzeyinde başlar?

Evrensel olarak kabul edilmiş tek bir tanım yoktur. NIH serum potasyumunun 5,0 mmol/L üzerini hiperkalemi olarak adlandırır. ^[6] UK Kidney Association rehberi, Avrupa Resüsitasyon Konseyi’nin (ERC) 2005’te belirlediği ve o günden beri korunan 5,5 mmol/L üzeri eşiğini benimser ve şiddeti hafif (5,5–5,9), orta (6,0–6,4) ve ağır (6,5 ve üzeri) olarak sınıflar. ^[1] KDIGO konferans özeti de yaygın tanımın ≥5,5 mmol/L olduğunu, ancak hafif-orta-ağır ayrımı için ortak ve standart bir sınıflama bulunmadığını; serum potasyumunun plazma potasyumundan genellikle yüksek çıktığını ve bu yüzden düzeylerin analiz edilen örneğe göre değiştiğini belirtir. ^[2]

Sıklık tanıma göre değişir. KDIGO özetine göre genel nüfusta ≥5 mmol/L olarak tanımlanan hiperkalemi sıklığı %1,5 civarında bildirilmiştir; ≥6 mmol/L eşiğiyle bir İsviçre acil servisinde %0,3 bulunmuştur. ^[2] UK Kidney Association rehberi, Chronic Kidney Disease Prognosis Consortium çalışmasında >5,5 mmol/L olarak tanımlanan hiperkalemi sıklığının genel nüfusta %0,49, kronik böbrek hastalığı olanlarda %4,2 olduğunu ve hastane içi ölümün hiperkalemili hastalarda (%18,1) hipokalemili (%5,0) veya normokalemili (%3,9) hastalardan yüksek olduğunu aktarır. ^[1]

Yüksek sonuç gerçek mi? Psödohiperkalemi

Yüksek potasyum sonucu her zaman vücuttaki gerçek bir fazlalığı göstermez. Smellie’nin BMJ makalesine göre psödohiperkalemi (sahte hiperkalemi), birinci basamaktan alınan kan örneklerinde sık görülür ve çoğunlukla örnekleme koşulları, saklama ve taşıma sorunlarından kaynaklanır; gereksiz acil sevk ve hastaneye yatışın bir nedenidir. ^[4] Yazar örnek olarak, 7,2 mmol/L sonucu nedeniyle akşam saat 21.00’de acilen hastaneye yönlendirilen, ancak acil serviste tekrar ölçümde 4,8 mmol/L bulunan bir hastayı anlatır; aynı muayenehanenin örnekleri kışın eksi 3 °C’ye varan soğukta metal bir kutuda taşınıyordu ve bu muayenehanenin ortalama potasyum değerleri laboratuvar ortalamasından 0,5 mmol/L yüksekti. Yalıtımlı kutuya geçildikten sonra fark 0,1 mmol/L’ye indi. ^[4]

Psödohiperkalemi nedenleri arasında zor damar yolu, yumruk sıkma veya uzun süreli turnike, örneğin hemolizi (alyuvarların in vitro parçalanması), numunenin pıhtılaşma sırasında potasyum salması, trombositoz ve belirgin lökositoz yer alır. KDIGO özeti de turnikenin bir dakikadan uzun kalmasını, yumruk sıkmayı, santrifüj ve pıhtılaşmayı ve yüksek beyaz küre veya trombosit sayısını sayar. Smellie, bikarbonat düzeyinin normal olmasının psödohiperkalemiyi desteklediğini, çünkü gerçek hiperkaleminin genellikle metabolik asidozla birlikte olduğunu belirtir; belirsiz olgularda potasyum 6,0 mmol/L üzerindeyse EKG’nin düşünülmesi gerektiğini de ekler. ^{[2] [4]}

KDIGO özeti, ilk bulgunun merkez laboratuvarında veya başka bir ölçümle doğrulanmasını önerir ve tam kan analizi yapan hasta başı cihazların hemolizi saptayamadığını, bu nedenle yapay hiperkaleminin gözden kaçabileceğini belirtir. ^[2] Bu, bir kişinin kendi başına “sonucum yanlıştır” ya da “doğrudur” diye karar verebileceği bir konu değildir; tekrar ölçüm, böbrek işlevi ve belirtilerle birlikte yorum hekime aittir.

Hiperkalemiye ne yol açar?

Viera ve Wouk’un derlemesi, hiperkalemiyi yaygın olarak böbrek hastalığı, hiperglisemi ve ilaç kullanımının yol açtığını, potasyum bozukluklarının alım değişikliği, atılım bozukluğu veya hücre içi-dışı geçişle ortaya çıkabildiğini bildirir. ^[5] KDIGO özeti acil servislerde hiperkalemiye zemin hazırlayan durumları orta-ağır böbrek hastalığı, kalp yetmezliği, diyabet ve belirgin doku hasarı olarak sayar; ilaçlar arasında renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi inhibitörleri (ACE inhibitörleri, ARB’ler), potasyum tutucu diüretikler, steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), süksinilkolin ve dijital (digoksin) anılır. ^[2]

NIH, idrarla potasyum atılımı bozulmuş kişilerde (kronik böbrek hastalığı, ACE inhibitörü veya potasyum tutucu diüretik kullanımı) potasyum alımı AI’nın altında olsa bile hiperkalemi gelişebildiğini; tip 1 diyabet, konjestif kalp yetmezliği, adrenal yetmezlik ve karaciğer hastalığında da görülebildiğini belirtir. ACE inhibitörleri ve ARB’ler ile amilorid ve spironolakton gibi potasyum tutucu diüretiklerin idrarla potasyum atılımını azalttığını ve bunları kullananlarda potasyum durumunun izlenmesinin önerildiğini de aktarır. ^[6]

Besinler, takviyeler ve tuz ikameleri

Böbrek işlevi normal sağlıklı kişilerde yüksek besinsel potasyum alımı sağlık riski taşımaz; böbrekler fazlayı atar. Çok yüksek miktarda potasyum takviyesi veya potasyum içeren tuz ikameleri ise böbreğin atma kapasitesini aşıp sağlıklı kişide bile akut hiperkalemiye yol açabilir. ^[6] Potasyumlu tuz ikamesi kullanımı için SSaSS çalışmasında (Çin, inme öyküsü veya 60 yaş üstü yüksek tansiyonlu 20.995 kişi) hiperkalemiye atfedilen ciddi yan etkiler normal tuza göre anlamlı biçimde artmadı (RR 1,04; %95 GA 0,80–1,37). ^[7] Ancak bu bulgu o çalışma grubunu temsil eder; NIH ve T.C. Sağlık Bakanlığı, böbrek rahatsızlığı olanların veya bazı ilaçları kullananların tuz yerine geçen ürünleri kullanmadan önce hekime danışması gerektiğini belirtir. ^[8]

Ayrıntılı rehberPotasyum rehberi: görevleri, referans alımlar ve takviye güvenliği→

Belirtileri nelerdir?

NIH’e göre hiperkalemi belirtisiz olabilir; ağır olgularda kas güçsüzlüğü, felç, çarpıntı, parestezi (ekstremitelerde yanma veya karıncalanma) ve yaşamı tehdit edebilen kalp ritim bozuklukları görülebilir. ^[6] Bu belirtiler özgül değildir; başka birçok durumda da ortaya çıkar ve belirti yokluğu hiperkaleminin olmadığını göstermez.

EKG neden önemlidir ve ne kadar güvenilirdir?

KDIGO özeti, hiperkalemide kalbin ileti sistemi üzerindeki toksik etkilerin yaşamı tehdit edebildiğini ve EKG’nin yönetimin temel aracı olduğunu belirtir. Uzun, sivri T dalgaları erken EKG bulguları olabilir; daha ağır QRS genişlemesi ve ST-T segmentiyle kaynaşma sinüs dalgası görünümüne yol açar. Öte yandan hiperkalemili kişilerin yarısına kadarında EKG normaldir ve bu uç düzeyde hiperkalemisi olanlar için de geçerlidir; 90 hastalık bir çalışmada EKG’nin hiperkalemiyi saptamada duyarsız olduğu, T dalgası değişiklikleri ile serum potasyumu arasında ilişki bulunmadığı bildirilmiştir. Bu yüzden potasyumun gerçekten yüksek olduğu doğrulanmışsa normal bir EKG güven verici sayılmaz. ^[2]

KDIGO Controversies Conference, potasyum 6,0 mmol/L üzerinde olduğunda kardiyak izlem ve 12 derivasyonlu EKG önermiştir. 188 hastalık bir retrospektif çalışmada olumsuz sonuçlarla ilişkili EKG bulguları QRS uzaması, belirti veren bradikardi ve junctional ritimler olmuştur. ^[2]

Hangi durumlarda acil değerlendirme gerekir?

Viera ve Wouk’a göre acil tedavi gerektiren durumlar şiddetli veya belirtili potasyum bozuklukları, potasyum düzeyindeki ani değişimler, EKG değişiklikleri ve bazı eşlik eden hastalıkların varlığıdır. ^[5] NIH’in sıraladığı ağır hiperkalemi belirtileri (belirgin kas güçsüzlüğü, felç, çarpıntı) acil sağlık değerlendirmesi gerektirir. ^[6] Belirtisi olmayan bir kişide beklenmedik yüksek bir sonuç için kaynaklar önce doğrulamayı (tekrar ölçüm, böbrek işlevi ve numune koşullarının gözden geçirilmesi) öne çıkarır; ^{[4] [2]} ancak bildirilen değer belirgin yüksekse ya da kişide böbrek hastalığı veya potasyumu yükselten bir ilaç kullanımı varsa bu değerlendirmenin gecikmeden yapılması gerekir. UK Kidney Association rehberi, ağır hiperkaleminin (>6,5 mmol/L) aritmi ve kalp durması riski taşıdığını ve hızlı tanı-müdahale gerektirdiğini belirtir; aynı kaynakta ağır olgularda %30’un üzerinde hastane içi ölüm bildirilmiştir. ^[1]

Hastanede nasıl tedavi edilir?

Tedavi hekimin elindedir. Özetle: Viera ve Wouk, EKG değişikliği olan hiperkalemide kalp ileti sistemini korumak için damardan kalsiyum verildiğini, akut ortamda potasyumu düşürmek için çoğunlukla insülin (glukozla birlikte) ve albuterol (salbutamol) tercih edildiğini, sodyum polistiren sülfonatın ise subakut tedaviye ayrıldığını bildirir. ^[5] KDIGO özeti, kalsiyum tuzlarının ve potasyumu hücre içine kaydıran ajanların (insülin-glukoz, β-agonistler) akut yönetimin temeli olduğunu, ancak yalnızca diyaliz, potasyum bağlayıcı ilaçlar ve loop diüretiklerin potasyumu vücuttan uzaklaştırdığını ve tekrar yükselme riski nedeniyle potasyumun sık kontrol edilmesi gerektiğini belirtir. ^[2] Bu sayfa herhangi bir ilacın dozunu veya uygulama şemasını vermez.

Diyet ayarı gerekir mi?

Bu konu bireyseldir. KDIGO özeti, hiperkalemi sorunu devam eden orta-ağır böbrek hastalığı olanlarda düşük potasyumlu besinler ve potasyumdan zengin besinlerden kaçınma konusunda diyet yönlendirmesi verilmesi gerektiğini belirtir. ^[2] KDIGO Controversies Conference sonuçları ise bitkisel beslenmeyle daha iyi sonuçlar arasındaki ilişkiyi gösteren kanıtlar arttıkça diyet kısıtlamasından, daha iyi sonuçlarla ilişkili beslenme örüntülerini desteklemeye doğru bir geçiş önerildiğini, ancak besin değişikliğinin anormal serum potasyumunu normale döndürmesine dair verinin az olduğunu ifade eder. ^[3] Bu nedenle meyve-sebzeyi kendiliğinden bırakmak da potasyum takviyesi almak da genel bir kural olarak desteklenmez; plan böbrek işlevi, ilaçlar ve kan düzeyine göre yapılır.

Ayrıntılı rehberPotasyum eksikliği (hipokalemi) belirtileri ve magnezyum bağlantısı→ Ayrıntılı rehberPotasyum hangi besinlerde var? Porsiyon tablosu ve DASH düzeni→

Ana rehber: Potasyum nedir? Bu rehber kişisel doz önermez.