E Vitamini Eksikliği Belirtileri

Kısa cevap

NIH’e göre belirgin E vitamini eksikliği nadirdir ve besinlerinden az E vitamini alan sağlıklı kişilerde açık eksiklik belirtisi saptanmamıştır. ^[1] Eksiklik, yağ emilimini bozan hastalıklarda, kalıtsal taşıma kusurlarında ve çok düşük doğum ağırlıklı bebeklerde görülür; başlıca bulguları nörolojik, hemolitik (kan) ve göz bulgularıdır.

E vitamini eksikliği ne kadar nadir?

NIH, belirgin E vitamini eksikliğinin nadir olduğunu ve besinlerinden az E vitamini alan sağlıklı kişilerde açık eksiklik belirtilerinin bulunmadığını bildirir. ^[1] Merck El Kitabı’nın profesyonel sürümü bunu bölgeye göre ayırır: besin güvensizliği yüksek ülkelerde eksikliğin en sık nedeni yetersiz alımdır; besin güvensizliği düşük ülkelerde ise yetişkinlerde eksiklik nadirdir ve çoğunlukla yağ emilimi bozukluğundan kaynaklanır. ^[2]

ABD’de yapılan anketlerde çoğu kişinin diyetinin E vitamini RDA’sının altında kaldığı bulunmuştur; ancak pişirmede eklenen yağlar hesaba katılmadığı için bu tahminler düşük kalmış olabilir ve bu düşük alımlar belirgin eksiklikle ilişkilendirilmemiştir. ^[1] Eksikliğin gelişmesi yetişkinlerde uzun sürer: Traber’e göre yetişkinlerde belirtilerin ortaya çıkması 5 yılı aşkın süre alırken, çocuklarda ilk aylarda ya da yıllarda ortaya çıkabilir. ^[3]

Kimlerde E vitamini eksikliği görülür?

NIH’e göre sindirim kanalı E vitaminini emmek için yağa gereksinim duyduğundan, yağ emilimi bozuklukları olan kişilerde eksiklik olasılığı daha yüksektir. Crohn hastalığı, kistik fibrozis veya karaciğerden safra salgılanamaması gibi durumlarda yağlı dışkı ya da kronik ishal sık görülür; bu kişiler bazen suda çözünen E vitamini formlarına (örneğin tokoferol polietilen glikol-1000 süksinat) gereksinim duyar. ^[1]

Merck El Kitabı, düşük besin güvensizliği olan ülkelerdeki başlıca nedenleri yağ emilimini bozan hastalıklar olarak sıralar: abetalipoproteinemi (Bassen-Kornzweig sendromu; apolipoprotein B’nin kalıtsal yokluğu), kronik kolestatik hepatobiliyer hastalık, pankreatit, kısa bağırsak sendromu ve kistik fibrozis. Yağ emilimi bozukluğu olmadan karaciğer metabolizmasındaki bir kusurdan kaynaklanan nadir bir genetik biçim de vardır. ^[2]

Traber’in derlemesi bu çerçeveyi şöyle genişletir: α-tokoferol emilimi safra ve pankreas salgılarına, kılomikronlarla taşınmaya ve karaciğerdeki α-tokoferol transfer proteinine (α-TTP) bağlıdır; bunlardan herhangi birini bozan durum eksikliğe yol açabilir. Kalıtsal gruplar arasında şunlar sayılır: ^[3]

• AVED (E vitamini eksikliği ile ataksi): α-TTP geni olan TTPA’daki mutasyonlarla ortaya çıkar; derlemede en az 25 mutasyon bildirilmiştir.
• Lipoprotein bozuklukları: abetalipoproteinemi, hipobetalipoproteinemi ve kılomikron retansiyon hastalığı.
• Safra salgısı yetersizliği: kolestatik karaciğer hastalığı ve kistik fibrozisli çocuklarda safra yetersiz salgılandığı için α-tokoferol emilemez.
• Çok düşük doğum ağırlıklı prematüre bebekler: 1.500 g altı bebeklerin α-tokoferol açısından yetersiz olduğu bildirilir.

Aynı derleme ayrıca, besinlerden kaynaklanan eksikliğin bozulmuş (peroksitlenmiş) yağların kullanımı ve düşük mikro besin içerikli ultra işlenmiş gıdalarla ilişkili olabileceğini, genel yetersiz beslenmede ise tipik eksiklik belirtilerinin görüldüğünü; kilo verme programlarında, yağ emilimini sınırlayan ilaç kullanımında veya bariyatrik cerrahide takviyenin endike olduğunu belirtir. ^[3]

Bariyatrik cerrahiyle ilişkili tek bir olgu bildirimi bunu örnekler: laparoskopik sleeve gastrektomi sonrasında alt ekstremite güçsüzlüğü gelişen 20 yaşındaki bir kadında E vitamini, D vitamini ve folik asit eksikliği saptanmış, E vitamini eksikliği çift taraflı aksonal siyatik mononöropati ile ilişkili bulunmuş ve tablo takviye ile destek tedavisiyle düzelmiştir. Bu, tek bir olgudur ve sıklık hakkında bilgi vermez. ^[5]

E vitamini eksikliği hangi belirtileri verir?

NIH’in sıraladığı belirtiler periferik nöropati, ataksi, iskelet kası hastalığı (miyopati), retinopati ve bağışıklık yanıtında bozulmadır. Abetalipoproteinemiye bağlı E vitamini eksikliği sinir iletiminde bozulma, kas güçsüzlüğü ve körlüğe giden retina dejenerasyonuyla ilişkilidir. AVED’li kişiler ise çok yüksek miktarlarda takviye almazlarsa sinir hasarı geliştirir ve yürüme yeteneğini kaybeder. ^[1]

Merck El Kitabı’na göre başlıca belirtiler hafif hemolitik anemi ve özgül olmayan nörolojik bulgulardır; eksiklik alyuvarların kırılganlığına ve nöronların, özellikle periferik aksonların ve arka kordon nöronlarının dejenerasyonuna yol açar. Aynı kaynak çocuklarda kolestatik karaciğer hastalığı veya kistik fibrozisin spinoserebellar ataksiye (derin tendon reflekslerinin kaybı, gövde ve ekstremite ataksisi, titreşim ve pozisyon duyusu kaybı, oftalmopleji, kas güçsüzlüğü, pitozis ve dizartri) yol açabildiğini, yetişkinlerde yağ dokusunda büyük E vitamini depoları bulunduğu için spinoserebellar ataksinin yağ emilimi bozukluğunda bile çok nadir geliştiğini belirtir. Prematüre bebeklerde eksiklik prematüre retinopatisine katkıda bulunabilir. ^[2]

Traber’in derlemesinde nörolojik tablo ilerleyici duyusal nöropati olarak özetlenir: spinoserebellar ataksi, motor kontrol kaybı ile kas ve periferik sinirlerde lezyonlar; AVED’de ve abetalipoproteinemide retinitis pigmentosa ve makula dejenerasyonu bildirilmiştir. Şiddetli periferik nöropati gelişmişse bunu geri döndürmek zor, hatta imkansız olabilir. ^[3]

AVED’i anlatan bir olgu sunumunda, normal aralığı 5–18 mg/L olan bir laboratuvarda serum E vitamini 0,4 mg/L’nin altında bulunmuş, TTPA geninde homozigot mutasyon saptanmış ve oral E vitamini ile işlev düzelmiştir: hasta ilk altı ayda destekle yürümeye, bir yıl sonra bağımsız yürümeye başlamıştır. Olgu sunumunun tartışma bölümü, AVED’in genellikle yaşamın birinci veya ikinci on yılında ilerleyici ataksi ve duyu kaybıyla başladığını, sindirim yakınmalarıyla seyretmediğini ve Friedreich ataksisini taklit edebildiğini aktarır. ^[4]

Yorgunluk ve saç dökülmesi E vitamini eksikliği belirtisi mi?

NIH, Merck El Kitabı ve Traber’in tanımladığı eksiklik tablosu nörolojik, hemolitik (kan), retinal ve bağışıklıkla ilgili bulgulardan oluşur; yorgunluk veya saç dökülmesi bu tanımların içinde sayılmaz. Bu yakınmalar çok sayıda başka nedene bağlı olabilir ve ayrı değerlendirme gerektirir.

E vitamini eksikliği nasıl anlaşılır?

Merck El Kitabı’na göre predispozan bir durum ya da yetersiz alım öyküsü yoksa E vitamini eksikliği olası değildir; doğrulama genellikle vitamin düzeyinin ölçülmesini gerektirir. En doğrudan yöntem serum α-tokoferol ölçümüdür: yetişkinlerde 5 mcg/mL (11,6 µmol/L) altındaki değer eksikliği düşündürür; plazma α-tokoferolün normal düzeyi aynı kaynakta 5–20 mcg/mL (11,6–46,4 µmol/L) olarak verilir. ^[2]

Plazma tokoferol düzeyi toplam lipid düzeyine göre değiştiği için, lipid düzeyi yüksek olan yetişkinlerde en doğru gösterge serum α-tokoferolün serum lipidlerine oranıdır (0,8 mg/g toplam lipidin altı). Abetalipoproteinemili çocuklarda ve yetişkinlerde serum α-tokoferol düzeyi genellikle ölçülemez. Alyuvarların peroksit karşısındaki hemolizini ölçen test tanıyı düşündürebilir ancak özgül değildir. ^[2] Traber de bu testin güvenilir bir biyobelirteç olmadığını, çünkü alyuvar duyarlılığının E vitamini eksikliği dışındaki klinik durumlarda da ortaya çıktığını belirtir. ^[3]

Laboratuvar eşikleri yönteme ve laboratuvara göre değişebilir (yukarıdaki AVED olgusunda laboratuvarın normal aralığı 5–18 mg/L idi). ^[4] Merck El Kitabı, yetersiz alım ya da predispozan bir durumla birlikte uyumlu bulgular olduğunda α-tokoferol düzeyinin ölçülmesini önerir. ^[2]

E vitamini eksikliği nasıl tedavi edilir?

Tedavi altta yatan nedene ve kişiye göre hekim tarafından belirlenir; bu sayfa doz ya da takvim vermez. Kaynaklar şu genel noktaları aktarır: Merck El Kitabı, tedavinin takviye α-tokoferol veya karışık tokoferollerle yapıldığını, ancak sinir hasarının erken evresinde ve abetalipoproteinemide emilim ve taşıma kusurunu aşmak için daha büyük miktarların ve enjeksiyonun gerektiğini bildirir. ^[2] NIH’e göre abetalipoproteinemili bazı kişiler çok yüksek miktarlarda takviyeye, AVED’li kişiler ise büyük miktarlara ihtiyaç duyar; Crohn hastalığı, kistik fibrozis veya safra salgısı sorunu olanlar suda çözünen formlara ihtiyaç duyabilir. ^[1] Traber, kolestatik karaciğer hastalığında kendiliğinden misellere dönüşen biçimlerin (TPGS) etkili olduğunu bildirir ve eksikliğe yol açan hastalığı bilinen, belirtisi olmayan kişilerde de erken ve sürekli takviye önerildiğini aktarır; bu, bir araştırmacı önerisi olarak sunulur. ^[3]

Prematüre bebeklerde NIH, takviyenin retinal komplikasyonlar gibi bazı sorunları azaltabileceğini, ancak enfeksiyon riskini artırabileceğini belirtir. ^[1] Eksikliği olmayan kişide takviyenin yarar ve zarar sinyalleri E vitamini faydaları sayfasında, referans değerler ve üst sınır ana rehberde ele alınır.

Ayrıntılı rehberE vitamini nedir? Referans değerler, üst sınır ve etkileşimler→ Ayrıntılı rehberE vitamini faydaları: kanıt, zarar sinyalleri ve sınırlar→ Ayrıntılı rehberE vitamini hangi besinlerde var? Porsiyon tablosu ve fındık→