Bu sayfa şu rehberin parçası: B1 Vitamini
Kısa cevap
Tiamin eksikliği erken evrede iştahsızlık, kilo kaybı, konfüzyon, kısa süreli bellek kaybı ve kas güçsüzlüğüyle; ağır evrede kuru beriberi (periferik nöropati), yaş beriberi (kalp yetmezliği) veya Wernicke ensefalopatisiyle (göz bulguları, yürüme bozukluğu, bilinç değişikliği) ortaya çıkar. Wernicke ensefalopatisi hekim tarafından acil yönetilen, tedavi edilebilir bir durumdur. [1] [2]
Tiamin eksikliği belirtileri nelerdir?
NIH’ye göre erken evrede kilo kaybı ve iştahsızlık, konfüzyon, kısa süreli bellek kaybı ve diğer zihinsel belirtiler, kas güçsüzlüğü ve kalple ilgili bulgular (kalp büyümesi gibi) görülebilir. Beriberi, tiamin eksikliğinin en sık görülen etkisidir; esas olarak periferik nöropati ve kas erimesiyle karakterizedir, duyusal, motor ve refleks işlevleri bozulur. Nadir olarak ödemle giden konjestif kalp yetmezliğine ve ölüme yol açar. [1]
| Tablo | Ne demek | Kaynak notu |
|---|---|---|
| Genel (erken) belirtiler | İştahsızlık, kilo kaybı, konfüzyon, bellek sorunu, kas güçsüzlüğü | NIH; EFSA ayrıca periferik nörit, kalp yetmezliği, ödem eğilimi, aşırı yorgunluk, huzursuzluk, unutkanlık, kabızlık ve nefes darlığını sayar. [2] |
| Kuru beriberi | Esas olarak duyusal ve motor periferik nöropati | EFSA. [2] |
| Yaş beriberi | Periferik nöropatiye ek olarak kalp yetmezliği, kalp büyümesi, taşikardi | EFSA; hızlı gelişen biçimi Shoshin beriberi (akut fulminan kardiyovasküler beriberi). [2] |
| Bebek beriberisi | Tiamin eksikliği olan annelerin emzirdiği 2–6 aylık bebeklerde nörolojik ve kardiyak bulgular | EFSA; ölümcül kalp yetmezliği bildirilmiştir. [2] |
| Wernicke ensefalopatisi | Göz bulguları, ataksi, bilinç bozukluğu | EFSA. [2] |
| Korsakoff sendromu | Amnezi, yönelim bozukluğu, çoğunlukla konfabülasyon | EFSA. [2] |
Bu bulguların hiçbiri tiamine özgü değildir; tablolar başka hastalıklarda da görülebilir. Bu nedenle risk grubuna ait bir kişide yeni gelişen belirtiler birlikte değerlendirilir.
Wernicke ensefalopatisi neden acildir?
EFSA, beyindeki metabolik işlevlerin bozulmasının Wernicke ensefalopatisine yol açabildiğini; klinik olarak göz bulguları, ataksi ve bilinç bozukluğuyla tarif edildiğini; bunu amnezi, yönelim bozukluğu ve çoğu zaman konfabülasyonla giden Korsakoff sendromunun izleyebildiğini bildirir. [2] Fiorentini ve arkadaşları tedavi edilmeyen Wernicke ensefalopatisinin, kalıcı bir bilişsel bozukluk olan Korsakoff sendromuna ilerleyebildiğini ve tablonun ağır, yaşamı tehdit edebilen bir durum olduğunu belirtir. [4]
EFNS 2010 kılavuzu bu tabloyu “önlenebilir ve tedavi edilebilir ama yaşarken sıklıkla tanı konmayan” bir hastalık olarak tarif eder. Kılavuzun başlıca noktaları şunlardır: [3]
- Alkol kullananlar ile kullanmayanlarda bulguların farklı görünebileceğini belirtir; hastalık alkolde daha sık olsa da tiamin eksikliğine yol açabilecek her klinik durumda akla gelmesi gerektiğini söyler.
- Alkol kullananlarda klinik tanı için şu dört bulgudan ikisini arar: beslenme eksikliği, göz bulguları, serebellar işlev bozukluğu, değişmiş mental durum veya hafif bellek bozukluğu. MRG’nin tanıyı desteklemek için kullanılabileceğini belirtir.
- Tiamini, şüpheli veya belirgin Wernicke ensefalopatisi için endike sayar; tercihen damar yoluyla, herhangi bir karbonhidratın verilmesinden önce (öneri düzeyi C). Kılavuz belirli bir rejim tanımlar; bu rejim hekim tarafından belirlenir ve burada verilmez. Tiaminin genel güvenliğini çok iyi olarak niteler (düzey B).
- Acile başvuran risk grubundaki herkese parenteral tiamin verilmesini iyi uygulama noktası olarak önerir.
Bu nedenle Wernicke ensefalopatisi, şüphe düzeyinde tiamin tedavisi önerilen ve hekim yönetiminde yürütülen bir acil durum olarak ele alınır. Bu sayfa doz vermez.
Klasik üçlü her olguda olmayabilir
Hiperemezis gravidarum nedeniyle Wernicke ensefalopatisi gelişen 82 olgunun (66 yayından olgu bildirimi ve olgu serisi) derlemesinde göz bulguları olguların yüzde 93,9’unda (77/82), ataksi yüzde 74,4’ünde (61/82), konfüzyon yüzde 76,8’inde (63/82) vardı; kas güçsüzlüğü yüzde 43,9’da, refleks bozukluğu yüzde 51,2’de, bellek bozukluğu yüzde 30,5’te bildirildi. Yani her bulgu her olguda bulunmadı. Hastaneye yatış ortalama 14,6. gebelik haftasında, ortalama 6,6 hafta süren kusmanın ardından oldu; ensefalopati ortalama 16,5. haftada ortaya çıktı. Bunlar olgu bildirimlerinin derlemesidir; sıklığı değil, ortaya çıkan tabloyu tarif eder. [4]
Kimlerde tiamin eksikliği görülür?
| Grup | Ne bildirilir |
|---|---|
| Alkol kullanım bozukluğu | NIH: gelişmiş ülkelerde eksikliğin en yaygın nedeni görünür; kronik alkolizmi olanların yüzde 80’ine kadarında eksiklik gelişir. [1] |
| Bariatrik cerrahi, gastrektomi, kronik sindirim ve karaciğer hastalıkları | EFSA ve NIH risk grupları arasında sayar; EFNS cerrahi sonrası en az 6 ay tiamin durumunun izlenmesini önerir. [2] [3] |
| Hiperemezis gravidarum | Uzun süren kusma sonrası Wernicke ensefalopatisi olguları bildirilmiştir (82 olgu, olgu bildirimi derlemesi). [4] |
| HIV/AIDS, diyabet, yaşlılar | NIH risk gruplarını sayar. [1] |
| Furosemid (loop diüretik) kullanımı | NIH: idrarla tiamin kaybı nedeniyle düşük hatta eksik düzeylerle ilişkilendirilmiştir; takviyenin önleyip önlemediği klinik çalışmalarla belirlenmelidir. [1] |
| 5-florourasil kemoterapisi | NIH: beriberi veya Wernicke ensefalopatisi olguları bildirilmiştir; ilacın tiamin metabolizmasını artırıp TDP oluşumunu engelleyebileceği düşünülür. [1] |
| Beslenme | EFSA: yontulmuş beyaz tahıl (cilalı pirinç, beyaz un) ağırlıklı beslenme ve tiaminaz içeren bazı çiğ veya fermente balık, eğrelti otu ve böceklerin (esas olarak Afrika ve Asya’da) tüketimi. [2] |
Türkiye’de alım nasıl?
TÜBER 2022’nin TBSA 2017 verisine dayalı analizinde, 15 yaş ve üzeri bireylerin yüzde 1,6’sında B1 alımı ortalama gereksinimin (EAR) altındaydı. Kadınlarda yaş ilerledikçe oran artıyordu (65 yaş ve üzeri kadınlarda yüzde 6,5; 75 yaş ve üzeri kadınlarda yüzde 9,5). Bu bir beslenme anketine dayanan alım dağılımıdır; kan düzeyi ölçümü değildir ve eksiklik sıklığı olarak yorumlanamaz. [5]
Eksiklik düzeltilince belirtiler geçer mi?
NIH, tiamin takviyesinin, çoğu zaman damar yoluyla uygulanarak, beriberiyi hızla iyileştirdiğini bildirir. [1] Wernicke ensefalopatisinde ise sonuç gecikmeye bağlıdır: tedavi edilmezse tablo Korsakoff sendromuna, yani kalıcı olabilen bir bilişsel bozukluğa ilerleyebilir; hiperemezis gravidarumlu 82 olgunun derlemesinde neredeyse tüm olgularda tiamin uygulanmış, ancak klinik seyre ve doğum sonuçlarına ilişkin veriler çoğu zaman eksik kalmıştır. [4] Bu nedenle “tiamin verildi, sorun çözüldü” genellemesi yapılamaz: sonuç, tanıdaki gecikmeye ve hasarın evresine bağlıdır.
Önleme ve izlem
EFNS 2010 kılavuzu bariatrik cerrahi sonrasında tiamin durumunun en az 6 ay izlenmesini ve parenteral tiamin desteğini; acile başvuran tüm risk grubundakilere parenteral tiamin verilmesini önerir. NIH ise loop diüretik kullananlarda tiamin takviyesinin eksikliği önleyip önlemediğinin klinik çalışmalarla belirlenmesi gerektiğini belirtir; yani her risk grubu için kanıtlanmış bir önleme düzeni yoktur. [3] [1]
Bebeklerde eksiklik
EFSA, bebek beriberisinin tiamin eksikliği olan annelerin emzirdiği 2–6 aylık bebeklerde görülebildiğini, ayrıca soya bazlı, tiamin içermeyen bir bebek mamasıyla beslenen bebeklerde tiamin eksikliğinin tarif edildiğini aktarır. [2]
Eksiklik nasıl ölçülür?
EFSA’ya göre eritrosit transketolaz aktivite katsayısı (αETK, “TDP etkisi”) işlevsel bir testtir; 1,15 altı genellikle yeterli tiamin durumunu yansıtır. NIH, TDP etkisinin sağlıklı kişilerde genellikle yüzde 0–15, sınırda eksiklikte yüzde 15–25, eksiklikte yüzde 25’in üzerinde olduğunu bildirir. Tam kan, serum ve eritrositte toplam tiamin ile eritrosit TDP düzeyleri de araştırılmıştır; EFSA bu belirteçler için yerleşik kesme değerleri olmadığını, 24 saatlik idrar tiaminin ise tek başına güvenilir olmadığını belirtir. [2] [1]
EFNS, kandan toplam tiamin ölçümünün tiamin verilmeden hemen önce yapılmasını önerir; yani ölçüm, tedavinin başlamasından önce alınan bir örneğe dayanır. Kılavuz tanı için klinik bulguları ve MRG’yi öne çıkarır. [3]
Ayrıntılı rehberB1 vitamini (tiamin): günlük ihtiyaç, besinler, takviye ve kanıt Ayrıntılı rehberB6 eksikliği belirtileri: kimlerde görülür, PLP testi ne söyler? Ayrıntılı rehberB12 eksikliği belirtileri: hangileri anlamlı, hangileri değil?Sık sorulan sorular
B1 vitamini eksikliği belirtileri nelerdir?
Erken evrede iştahsızlık, kilo kaybı, konfüzyon, kısa süreli bellek kaybı, kas güçsüzlüğü ve kalple ilgili belirtiler görülebilir (NIH). Ağır eksiklik periferik nöropatiyle giden kuru beriberiye, kalp yetmezliğiyle giden yaş beriberiye veya Wernicke ensefalopatisine yol açabilir.
Wernicke ensefalopatisinin belirtileri nedir?
EFSA, göz bulgularını, ataksiyi (yürüme ve denge bozukluğu) ve bilinç bozukluğunu tarif eder. Hiperemezis gravidarumlu 82 olgunun derlemesinde göz bulguları yüzde 93,9’unda, ataksi yüzde 74,4’ünde, konfüzyon yüzde 76,8’inde vardı; yani her bulgu her olguda görülmedi.
Wernicke ensefalopatisi neden acil bir durumdur?
Tablo tedavi edilmezse Korsakoff sendromuna (kalıcı olabilen bellek ve bilişsel bozukluk) ilerleyebilir; EFNS 2010 kılavuzu şüphede bile tiamin verilmesini önerir. Tedavi hekim tarafından, çoğunlukla damar yoluyla yürütülür; bu sayfada miktar verilmez.
B1 eksikliği nasıl anlaşılır?
İşlevsel test eritrosit transketolaz aktivitesidir (αETK); 1,15 altı genellikle yeterli durumu yansıtır. Tam kan, serum veya eritrosit tiamin ölçümleri için yerleşik kesme değerleri yoktur; EFNS kandan ölçümün tiamin verilmeden önce yapılmasını önerir, ancak tanı klinik bulgulara dayanır.
Kaynaklar
- Kılavuz / derleme NIH Office of Dietary Supplements — Thiamin: Health Professional Fact Sheet (2023)Metne dön ↑
- Kurum EFSA NDA Panel — Dietary reference values for thiamin (EFSA Journal) (2016)Metne dön ↑
- Kurum EFNS guidelines for diagnosis, therapy and prevention of Wernicke encephalopathy. (2010)Metne dön ↑
- Kılavuz / derleme When time is brain: a systematic review about Wernicke encephalopathy as a dramatic consequence of thiamin deficiency in hyperemesis gravidarum. (2023)Metne dön ↑
- Kurum T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (Ek 4.1.4, TBSA 2017 verisine dayalı analiz) (2022)Metne dön ↑
Hazırlama yöntemi: Kurumsal klinik rehberler ve ilgili araştırmalar karşılaştırıldı. Metinde her bulgunun hangi topluluğa ve sonuca ait olduğu, kaynakları ve sınırlarıyla birlikte açıklanır. Bağımsız tıbbi gözden geçirme henüz yapılmamıştır.
Son güncelleme
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Doz, ürün veya satıcı önermez. Sağlığınızla ilgili bir karar vermeden önce hekiminize danışın.
