Kolajen Tipleri

Kolajen tip 1, 2 ve 3 nedir?

Kolajen ailesi 28 üyeden oluşur ve Roma rakamlarıyla (I–XXVIII) numaralandırılır. ^[1] Tip I, II ve III fibril oluşturan kolajenlerdir; fibril oluşturanlar omurgalılarda en bol bulunan kolajenlerdir ve deride gerilme direncine, bağlarda çekmeye dayanıklılığa katkı verir. ^[1]

• Tip I: Üçlü sarmal yapısı molekülün yaklaşık yüzde 96’sını oluşturur. Deride kolajen I ve III’ten oluşan fibriller bulunur. ^[1]
• Tip II: Kıkırdakta kolajen II, XI ve IX ile ya da II ve III ile fibrilleri oluşturur. ^[1]
• Tip III: Deride kolajen I ile birlikte fibrilleri oluşturur; kıkırdakta II ile birlikte de görülebilir. ^[1]

Bu bilgi “vücutta hangi doku hangi kolajeni kullanır” sorusunu yanıtlar. “Hangi takviye hangi dokuya gider” sorusunu yanıtlamaz; bu rehberin geri kalanı o ikinci soruyla ilgilidir.

Hidrolize kolajen ile denatüre edilmemiş tip II kolajen arasındaki fark nedir?

İki ürün, adları benzese de farklı biçimlerde hazırlanır ve farklı varsayımlarla incelenir.

Hidrolize kolajen (kolajen peptitleri): Hayvan dokusundan (deri, kemik, kıkırdak) elde edilen kolajenin enzimle küçük peptitlere ayrılmış hâlidir. Sağlıklı gönüllülerde domuz derisi, tavuk ayağı ve kıkırdaktan elde edilen jelatin hidrolizatlarından sonra plazmada hidroksiprolinin peptit formu 1–2 saatte tepeye çıkmış ve başlıca peptit Pro-Hyp olarak tanımlanmıştır. ^[7] Üçlü sarmalın Gly-X-Y tekrarlarından oluştuğu, yani glisin, prolin ve hidroksiprolin bakımından zengin olduğu düşünüldüğünde ^[1] bu peptitlerin tek bir kolajen tipine özgü olmadığı anlaşılır; tip bilgisi, peptide ayrılmış üründe tanımlayıcı bir özellik olarak kalmaz. Bu, bir çıkarımdır; tip bazlı karşılaştırmalı bir çalışma değerlendirilen kanıtta yer almamaktadır.

Denatüre edilmemiş tip II kolajen: Tavuk göğüs kıkırdağından elde edilen, bütün hâlindeki tip II kolajendir. Diz osteoartriti olan 40–75 yaş arası 191 kişide günde 40 mg denatüre edilmemiş tip II kolajen, plasebo ve glukozamin-kondroitin 180 gün karşılaştırılmış; çalışmanın birincil sonlanımı olan toplam WOMAC skoru 180. günde bu grupta plasebodan (p = 0,002) ve glukozamin-kondroitinden (p = 0,04) daha fazla düşmüş, ikincil sonlanımlardan WOMAC ağrı alt skoru da plaseboya göre anlamlı çıkmıştır (p = 0,0003). ^[6] Bu, tek ve sponsorlu bir randomize çalışmanın sonucudur; tek bir çalışmaya dayanan bulgu sınırlı kanıt düzeyindedir ve hidrolize kolajene taşınamaz. Çalışma bir takviye şirketi tarafından sponsor edilmiş, iki yazar o şirketin çalışanıdır; yazarlar mekanizmayı açıklayan ek çalışmaların gerektiğini belirtmiştir. ^[6]

Yazarların tartıştığı mekanizma, ağızdan alınan denatüre edilmemiş tip II kolajenin düzenleyici T hücrelerini (Treg) harekete geçirdiği varsayımıdır; bu varsayım hayvan ve laboratuvar çalışmalarına dayanır ve yazarlar parçalanmış (hidrolize) tip II kolajenin hayvanlarda artrit gelişimine karşı koruma sağlamadığını aktarır. ^[6] Yani denatüre edilmemiş tip II kolajen çalışmasının sonucu hidrolize kolajen için, hidrolize kolajen çalışmalarının sonucu da denatüre edilmemiş tip II kolajen için kullanılamaz.

Moleküler ağırlık (Da) önemli mi?

Hidroliz derecesi ortalama peptit uzunluğunu belirler ve ortalama moleküler ağırlık olarak ölçülür; ancak moleküler ağırlık peptitlerin kimliğini belirtmez, kimliği amino asit dizisi belirler. ^[4] Ürün tanıtımlarında geçen “düşük Da” ifadesi bu yüzden tek başına bir kalite ölçütü değildir.

Çalışmalarda kullanılan ürünler farklı ağırlıktadır: yaşlı erkeklerde kas çalışmasında ortalama yaklaşık 3 kDa ^[2], postmenopozal kadınlarda kemik çalışmasında yaklaşık 5 kDa ^[3]. Doğrudan karşılaştıran çalışma ise sağlıklı gönüllülerde yapılan küçük bir pilottur: balık, domuz ve sığır kaynaklı hidrolizatlar (sığırdan 2.000 ve 5.000 Da’lık iki ürün) tek dozda verilmiş, serbest hidroksiprolin alımı benzer bulunmuş, toplam hidroksiprolinin serbest olandan yüksek olması hidroksiprolin içeren di- ve tripeptitlerin emildiğini göstermiştir. Yazarlar kaynak ve moleküler ağırlıktan bağımsız olarak tüm hidrolizatların ilgili plazma düzeylerine yol açtığını, ideal düzeyi belirlemek için daha büyük çalışmalar gerektiğini belirtir. ^[4] Çalışma 6 kişiliktir ve hidrolizat üreticisi tarafından finanse edilmiştir; yazarların bir kısmı o şirketin çalışanıdır. ^[4] Dolayısıyla “daha düşük Da daha iyi sonuç verir” iddiası klinik sonuçla desteklenmiş değildir.

Deniz kolajeni sığır kolajeninden daha mı iyi?

Cilt çalışmalarının meta-analizinde 26 RCT’nin 14’ünde balık, 1’inde sığır, 1’inde tavuk, 2’sinde domuz kaynaklı kolajen kullanılmış, 9 çalışmada kaynak belirtilmemiştir. Makale, nem için kaynaklara göre alt gruplarda (balık, sığır, tavuk, domuz, kaynağı bilinmeyen) plaseboya göre anlamlı iyileşme bildirir; ancak tavuk kaynaklı kolajenin bildirilen etkisi en zayıftır ve (−0,03; %95 GA −0,40 ile 0,34) sıfırı kapsar. Elastikiyet için kaynaklar arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p = 0,21). ^[5] Sığır, tavuk ve domuz alt gruplarında yalnızca 1–2 çalışma bulunduğundan bu karşılaştırmanın gücü çok sınırlıdır; “balık daha iyi” sonucu buradan çıkarılamaz, yalnızca balığın en çok çalışılan kaynak olduğu söylenebilir. ^[5]

Kaynak hayvan aynı zamanda alerjen ve dinî/diyet tercihleri bakımından önem taşıyabilir; bu başlıklar zararlar sayfasında ele alınıyor.

Pazarlamadaki tip iddiaları kanıtla nasıl örtüşür?

Tabloda sol sütun, tip bilgisinin etikette nasıl kullanıldığını; orta sütun, dokudaki gerçek dağılımı; sağ sütun ise takviyenin hangi tür çalışmayla sınandığını gösterir. Üç sütun birbirine otomatik olarak çevrilemez: dokuda bir tipin bulunması, o tipi yutmanın o dokuya ulaşması anlamına gelmez.

“Tip 1, 2, 3 bir arada” ürünler daha mı etkili?

Aktarılan cilt, kemik ve kas çalışmalarında hidrolizatlar tip karışımına göre değil, kaynak hayvan ve işleme yöntemine göre tanımlanmıştır; bu çalışmalar tip kombinasyonlarını karşılaştırmaz. Örneğin yaşlı erkeklerdeki kas çalışmasında ürün “tip I kolajenin parçalanmasıyla” elde edilmiştir ve gram düzeyinde verilmiştir. ^[2] Yazarlar o çalışmada tek bir ürünü sınamıştır; dolayısıyla tip kombinasyonlarının sonucu iyileştirdiği ya da kötüleştirdiği bu çalışmayla söylenemez.

Pratikte etiket okurken sorulacak sorular şunlardır: ürün hidrolize mi, denatüre edilmemiş mi? Kaynak hayvan belirtilmiş mi? Miktar çalışmalardaki gram düzeyine mi, denatüre edilmemiş tip II kolajen çalışmasındaki miligram düzeyine mi uyuyor? Bu rehber ürün ya da doz önermez.